| واکاوی مکانی-زمانی حداکثر بارشهای 24 ساعته شرق و شمال شرق ایران |
| کد مقاله : 1017-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
مرتضی میری *، مهران زند، علی اکبر نوروزی عضو هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری |
| چکیده مقاله |
| هدف پژوهش حاضر واکاوی تغییرات مکانی-زمانی حداکثر بارشهای 24 ساعته و دوره بازگشت آنها در شرق و شمال شرق ایرانزمین است. در این پژوهش از دادههای 17 ایستگاه سینوپتیک از بدو تأسیس تا پایان سال 1402 استفاده شده است. محاسبه دوره بازگشت بارشهای حداکثری بر اساس تکنیک General Extreme Value در محیط Easyfit انجام شد. نتایج آماری نشان داد که بیشینه بارش 24 ساعته در منطقه شرق و شمال کشور تا سال 1402 برای ایستگاه نهبندان با مقدار 65 میلیمتر و کمینه مقدار بارش 24 ساعته در 10 رتبه اول با مقدار 20 میلیمتر برای ایستگاه طبس در خراسان جنوبی ثبت شده است. مقدار بارش حداکثری ایستگاه قاین با 57.6 میلیمتر و ایستگاه تربتحیدریه با 56 میلیمتر نیز قابلتوجه است. بررسی آماری دورههای بازگشت بارشهای 24 ساعته در این منطقه نشان داد که دوره بازگشت حداکثر بارشها از تفاوت قابلتوجهی برخوردارند. رخداد ۶۵ میلیمتری در ایستگاه نهبندان با دوره بازگشت ۵۰ ساله، در کنار رخداد ۶۰ میلیمتری در قوچان با دوره بازگشت بسیار طولانی ۲۰۰ ساله، نشاندهنده وقوع رویدادهای نادر و شدید است. بررسی 10 رتبه اول مقادیر بارش حداکثر 24 ساعته و دوره بازگشت آنها در این منطقه نشان میدهد که منطقه شرق و شمال شرق کشور از نظر بارشهای حداکثری 24 ساعته با الگوی بارش حدی ناهمگون و متمرکز مواجه میباشند. چراکه ایستگاههای خراسان رضوی و شمالی پتانسیل بیشتری برای تحمل شدتهای بالای بارش دارند، ایستگاههای خراسان جنوبی با رویدادهای کم تراکم اما بحرانی مواجه هستند. همچنین با توجه بهاحتمال رخدادهای با دوره بازگشت کوتاه (۵ تا ۱۰ سال) و رخداد مقادیر بارش بسیار بالا در دورههای بازگشت طولانیمدت تأکید میشود که طراحی عملیات آبخیزداری، سازههای هیدرولیکی و سیستمهای مدیریت سیلاب در این منطقه، نهتنها بر اساس میانگینها، بلکه بر اساس سناریوهای بارشهای بسیار شدید و ناگهانی انجام شود تا از خسارات احتمالی در رویدادهای حدی جلوگیری گردد. |
| کلیدواژه ها |
| بارش، فرین اقلیمی، دوره بازگشت، خراسان. |
| وضعیت: پذیرفته شده |