مدیریت زمین‌لغزش: از پیش‌بینی خطرات تا راهکارهای مهار و کاهش ریسک

کد مقاله : 1018-SCWMSUP (R1)

نویسندگان

رضا طلائی * استادیار

چکیده مقاله

این پژوهش با رویکردی تحلیلی-کاربردی و مبتنی بر چارچوبی مفهومی و مدل‌محور، در قالب چهار فاز متوالی با هدف شناسایی، تحلیل، پهنه‌بندی خطر و ارائه راهکارهای پیشنهادی برای پایدارسازی زمین‌لغزش‌ها در مناطق مستعد لغزش تدوین شده است. بخش عمده روش‌های ارائه‌شده در فاصله زمانی ۱۳۷۲ تا ۱۴۰۴ در مناطق لغزش‌خیز جنوب شهر خلخال در استان اردبیل به‌صورت عملی اجرا گردیده است. در فاز نخست، داده‌های پایه شامل اطلاعات زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی، هیدرولوژی، هیدروژئولوژی، اقلیمی، کاربری اراضی و زیرساخت‌ها گردآوری و در محیط GIS رقومی‌سازی می‌شود. شناسایی زمین‌لغزش‌ها بر اساس تفسیر سری زمانی تصاویر هوایی و ماهواره‌ای و Google Earth صورت می‌گیرد و بازدیدهای میدانی نیز به‌منظور تکمیل شناسنامه ناپایداری‌ها و برداشت ویژگی‌های ژئومورفولوژیک و ژئوتکنیکی در بازه مطالعه مدنظر قرار می‌گیرد. در فاز دوم، زمین‌لغزش‌ها بر اساس ویژگی‌های هندسی، درجه فعالیت و سطح ریسک طبقه‌بندی می‌شوند و برای پهنه‌های کم‌خطر، مجموعه‌ای از اقدامات پیشنهادی مدیریتی و پایدارسازی شامل اصلاح مورفولوژی دامنه، اجرای زهکشی سطحی و زیرسطحی، کنترل نفوذ آب، تثبیت خاک، بهسازی پوشش گیاهی و احداث سازه‌های نگهدارنده ارائه می‌گردد. در فاز سوم، چارچوبی برای تحلیل ناپایداری دامنه‌های بحرانی بر اساس مطالعات زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی و مجموعه‌ای از آزمایش‌های ژئوتکنیکی صحرایی و آزمایشگاهی مطابق استاندارد ASTM تعیین می‌شود. لحاظ پارامترهای مکانیکی شامل رطوبت، دانه‌بندی، تراکم، برش مستقیم و نفوذپذیری در مدل مفهومی ضروری است. در تحلیل پایداری، استفاده از نرم‌افزار Slide و محاسبه ضریب اطمینان در شرایط مختلف بارگذاری در قالب یک رویکرد شبیه‌سازی به‌کار گرفته می‌شود و بر مبنای نتایج، طرح‌های اجرایی پایدارسازی تدوین می‌گردد. در فاز چهارم، مجموعه‌ای از راهکارهای پیشنهادی شامل اصلاح هندسه دامنه، مدیریت آب‌های سطحی و زیرسطحی، طراحی زهکش‌ها، سازه‌های پایدارکننده و اقدامات بیولوژیکی به‌عنوان سناریوهای پایدارسازی جهت اجرا ارائه می‌شود. انتخاب راهکارها بر اساس نتایج مدل‌سازی ناپایداری و ملاحظات فنی-اقتصادی به‌صورت پیشنهادی و قابل انطباق با شرایط میدانی تبیین می‌گردد

کلیدواژه ها

پایدارسازی، پهنه‌بندی خطر، جنوب استان اردبیل، زمین‌لغزش و مدل‌سازی ناپایداری

وضعیت: پذیرفته شده