| تجربه موفق همکاریهای فنی با آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) در برآورد نرخ بازپخش خاک ناشی از جنگلزدایی جنگلهای هیرکانی |
| کد مقاله : 1019-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
محمدرضا غریبرضا * معاون پژوهش و فناوری و انتقال یافته ها، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری |
| چکیده مقاله |
| جنگلهای هیرکانی به مساحت 1/85 میلیون هکتار از مهمترین جنگلهای ایران از منظر تنوع زیستی و خدمات زیستبوم به شمار میروند که در عینحال بهرهبرداری از آن در شیوهای مختلف سابقه تاریخی داشته و در قرن اخیر به شدت دچار تغییر کاربری شده است. بر ایناساس، مسئلهای که به موجب آن این پژوهش گسترده تعریف شد، عدم وجود نرخ اثرات جنگلزدایی بر بازپخش خاک است. بهمنظور استفاده از فناوری هستهای در دستیابی به نرخ فرسایش این موضوع ذیل همکاریهای فنی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشنهاد و به تصویب رسید. با انجام شیوهنامه IAEA، مراحل انتخاب عرصه معرف و نمونه برداری، آماده سازی و اندازهگیری رادیوایزوتوپهای Cs137 و Pb210 و محاسبه میزان فرسایش خاک انجام شد. به طور کلی نرخ فرسایش خاک در اراضی تغییر کاربری یافته جنگلی شمال کشور تا دو برابر نرخ متوسط فرسایش خاک کشور (16/7تن در هکتار در سال) است. بیشترین تخریب اراضی از منظر فرسایش و هدر رفت مواد مغذی خاک در تغییر کاربری اراضی جنگلی به دیمزار رخ داده است که در این کاربری هدر رفت خاک و مواد آلی تا 67 درصد و نرخ فرسایش خاک 2±32 تن در هکتار در سال نسبت به سایت مرجع بدست آمده است. تحت چنین شرایطی، نیمرخ خاک اراضی تپه ماهوری با کاربری دیمزار ، با نرخ متوسط 0/163 تا 0/169 سانتیمتر در سال فرسایش مییابد. همچنین، اراضی جنگلی بهرهبرداریشده به روش جنگلشناسی قطع یکسره و بازکاشت شده به روش دانهزاد همسال به ویژه درختان افرا با تاج پوشش یکسان دارای اثربخشی بیشتری در کنترل و کاهش نرخ فرسایش خاک داشته است. تغییرات کاربری اراضی جنگلی در حوزه آبخیز چافرود نرخ انباشت رسوب را در بخش آبکنار تالاب انزلی تا 10 برابر افزایش داده و نرخ رسوبگذاری در شرایط عادی طی دهه 1330 از 0/29سانتیمتر درسال به 3 سانتیمتر درسال در دهه 1390 افزایش پیدا کرده است. |
| کلیدواژه ها |
| جنگلهای هیرکانی، جنگلزدایی، جنگلکاری، فرسایش خاک، اثربخشی، رسوبگذاری |
| وضعیت: پذیرفته شده |