نقش زمین‌لغزش‌های فعال در افزایش بار رسوبی زیرحوضه‌های قزل‌اوزن در استان اردبیل

کد مقاله : 1026-SCWMSUP (R1)

نویسندگان

رضا طلائی * استادیار

چکیده مقاله

زمین‌لغزش‌ها یکی از مهم‌ترین عوامل تولید رسوب در حوضه‌های کوهستانی محسوب می‌شوند، بااین‌حال نقش کمی آن‌ها در بسیاری از حوضه‌های ایران کمتر بررسی شده است. هدف این پژوهش تحلیل نقش زمین‌لغزش‌های فعال در افزایش بار رسوبی زیرحوضه‌های قزل‌اوزن در محدوده هشتچین–شاهرود استان اردبیل است. بدین منظور، داده‌های زمین‌لغزش، برداشت‌های میدانی، تحلیل‌های سنجش‌ازدور و آمار دبی و رسوب ایستگاه‌های هیدرومتری استور (بالادست) و گیلوان (پایین‌دست) طی دوره آماری بلندمدت مورد بررسی قرار گرفت. بار رسوب معلق با استفاده از منحنی سنجه رسوب و رابطه نمایی Q_s=aQ_d^b محاسبه و تحلیل‌های آماری شامل آزمون t، تحلیل واریانس دوطرفه و آزمون دانکن انجام شد. نتایج نشان داد از مساحت 84/1645 کیلومترمربع منطقه، حدود 52/9 درصد تحت تأثیر زمین‌لغزش‌ها قرار دارد. بیش از 80 درصد لغزش‌ها در واحدهای مارنی و رسی توسعه یافته و 98/58 درصد آن‌ها فعال یا بازفعال شده هستند. هرچند 4/78 درصد لغزش‌ها منفردند، اما پهنه‌های لغزشی 67/86 درصد مساحت لغزش‌ها را شامل می‌شوند. مقایسه رسوب مشاهده‌ای در ایستگاه‌های رسوبسنجی گیلوان و استور نشان داد علی‌رغم شباهت رژیم جریان، بار رسوبی در اولی به‌طور متوسط بیش از 81 درصد بیشتر از دومی بوده و در برخی سال‌ها تا 57/2 برابر افزایش یافته است. بیشترین رسوب‌دهی در ماه‌های بهار و کمترین مقدار در تابستان ثبت شد. نتایج بیانگر آن است که افزایش رسوب صرفاً ناشی از شرایط هیدرولوژیکی نبوده و زمین‌لغزش‌های متصل به شبکه رودخانه‌ای منبع اصلی تأمین رسوب محسوب می‌شوند. در مجموع، زمین‌لغزش‌ها به‌عنوان عامل کلیدی تنظیم رژیم رسوبی و تحول ژئومورفولوژیکی حوضه قزل‌اوزن شناخته می‌شوند.

کلیدواژه ها

زمین‌لغزش فعال، بار رسوبی، قزل‌اوزن، فرسایش حوضه‌ای، دینامیک رسوب

وضعیت: پذیرفته شده