| ارزیابی تغییرات طبقات رسوبدهی پس از اجرای اقدامات آبخیزداری در حوزههای آبخیز کلستان استان فارس و هفتان استان مرکزی |
| کد مقاله : 1030-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
رضا بیات *1، علی اکبر داوودی راد2، مسعود نجابت3 1هیئت علمی 2مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی 3مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس |
| چکیده مقاله |
| افزایش فرسایش خاک و تولید رسوب از مهمترین چالشهای مدیریت سرزمین در بسیاری از حوزههای آبخیز کشور است و اجرای اقدامات آبخیزداری یکی از رویکردهای اصلی برای کنترل این فرایندها به شمار میرود. هدف این پژوهش، ارزیابی تغییرات طبقات رسوبدهی و بررسی میزان اثربخشی عملیات آبخیزداری در دو حوزه آبخیز کلستان (استان فارس) و هفتان (استان مرکزی) با بهرهگیری از مدل MPSIAC و تحلیل مکانی دادهها در محیط GIS است. برای این منظور، دادههای پایه شامل اطلاعات اقلیمی، فیزیوگرافی، زمینشناسی، کاربری اراضی و پوشش گیاهی گردآوری و ده عامل اصلی مدل MPSIAC برای دو دوره قبل و بعد از اجرای عملیات محاسبه شد. نقشههای فرسایش و رسوبدهی تولید و به پنج طبقه شدت رسوبدهی تقسیم شد. مقایسه مکانی–زمانی نقشهها نشان داد که در هر دو حوضه بخشی از اراضی با شدت فرسایش بالا به کلاسهای پایینتر منتقل شدهاند، اما میزان این تغییر در دو حوضه متفاوت است. در حوضه کلستان، اجرای همزمان عملیات سازهای و بیولوژیکی منجر به کاهش قابل توجه رسوب ویژه و جابهجایی چشمگیرتر طبقات رسوبدهی شد. در حوضه هفتان، کاهش رسوبدهی محدودتر بوده و بیشتر ناشی از تمرکز عملیات بر آبراههها و پوشش ناکافی دامنهها است. نتایج نشان داد که ترکیب مناسب عملیات و توزیع مکانی هدفمند آنها در نقاط بحرانی، نقش تعیینکنندهای در افزایش اثربخشی طرحهای آبخیزداری دارد. بر این اساس، اجرای تلفیقی عملیات سازهای، بیولوژیکی و مدیریتی میتواند راهبردی کارآمد برای کاهش فرسایش و بهبود پایداری منابع آب و خاک در حوزههای آبخیز باشد. |
| کلیدواژه ها |
| توزیع زمانی، توزیع مکانی، عملیات بیولوژیکی، عملیات سازهای |
| وضعیت: پذیرفته شده |