| نقش عملیات آبخیزداری سنتی و نوین در بهبود استحصال آب و ارتقای پوشش گیاهی |
| کد مقاله : 1037-SCWMSUP (R2) |
| نویسندگان |
|
سعید شعبانی *1، قربانعلی روشنی2، بهروز محسنی1، آیدینگ کرنژادی1 1استادیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، گرگان، ایران 2دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، گرگان، ایران |
| چکیده مقاله |
| عملیاتهای آبخیزداری، که ریشه در حکمت نیاکان و دستاوردهای علمی نوین دارد، ستون فقرات مدیریت پایدار منابع آب و احیای پوشش گیاهی را تشکیل میدهند. در مواجهه با چالشهای فزایندهی کمبود آب و ضرورت حفظ اکوسیستمهای طبیعی، درک عمیق و تطبیقی از اثربخشی روشهای سنتی و مدرن در این حوزه، اهمیتی حیاتی یافته است. این پژوهش با هدف ارائه یک تحلیل جامع، به بررسی و مقایسهی عملیاتهای آبخیزداری سنتی و نوین، با تأکید بر تأثیر آنها بر بهبود جمعآوری آب و ارتقاء پوشش گیاهی، میپردازد. روشهای سنتی آبخیزداری، که از دل تجربیات گذشتگان و سازههایی چون تراسها و بندهای سنگی برآمدهاند، همواره درسهای ارزشمندی در باب پایداری و هماهنگی با طبیعت ارائه دادهاند. در مقابل، رویکردهای نوین مانند استفاده از مدلسازیهای هیدرولوژیکی پیشرفته برای شبیهسازی فرآیندهای پیچیدهی حوضههای آبخیز، به کارگیری فناوری سنجش از دور و سیستمهای اطلاعات جغرافیایی برای پایش دقیق پوشش گیاهی و وضعیت منابع آب و نیز توسعهی راهبردهای مدیریتی نوین مانند مدلهای مشارکتی و پرداخت برای خدمات زیستمحیطی، با بهرهگیری از پیشرفتهای علمی و تکنولوژیکی، دریچههای تازهای به سوی مدیریت کارآمدتر گشودهاند. لذا تلفیق دانش بومی و روشهای سنتی با فناوریهای مدرن، میتواند به افزایش چشمگیر همافزایی و اثربخشی منجر شود. تقویت سازههای سنتی با استفاده از دانش مهندسی نوین، ادغام دادههای میدانی و دانش محلی در مدلهای پیشرفته، و استفاده از فناوری سنجش از دور برای پایش مستمر و ارزیابی اثربخشی عملیاتها، نمونههایی از این همافزایی هستند. پیامدهای مثبت این تلفیق، شامل ارتقاء پایداری زیستمحیطی، افزایش پذیرش اجتماعی طرحها، بهبود کارایی اقتصادی پروژهها، و افزایش انطباقپذیری با تغییرات اقلیمی و محیطی است، اگرچه موانعی نیز در مسیر تحقق کامل این همافزایی وجود دارد. |
| کلیدواژه ها |
| امنیت غذایی، تغییرات اقلیمی، پوشش گیاهی، دانش بومی، مدلهای هیدرولوژیکی |
| وضعیت: پذیرفته شده |