سامانه هشدار زودهنگام خشکسالی هیدرولوژیک بر پایه مدل توجه ترسیمی هندسی انرژی پایه

کد مقاله : 1052-SCWMSUP (R1)

نویسندگان

نگین رشیدی *، وحید موسوی، مهدی وفاخواه دانشگاه تربیت مدرس

چکیده مقاله

خشکسالی‌های هیدرولوژیک، که با کاهش مداوم جریان رودخانه‌ها مشخص می‌شوند، از جمله چالش‌برانگیزترین و پرمخاطره‌ترین بلایای طبیعی هستند. این پدیده، تأمین آب شرب و کشاورزی، حفظ سلامت اکوسیستم‌ها و پایداری اقتصادی-اجتماعی را با تهدید جدی مواجه می‌سازد. این تحقیق با هدف طراحی یک سامانه پیشرفته هشدار زودهنگام برای خشکسالی هیدرولوژیک در حوضه آبخیز طالقان انجام شده است. سامانه پیشنهادی از مدل نوآورانه توجه-ترسیمی هندسی انرژی‌پایه (EG-GAT) بهره می‌برد. این مدل با ترکیب داده‌های اقلیمی و شاخص‌های معتبر خشکسالی مانند SPI و NSSFI، قادر است با دقت بالا، روند خشکسالی‌های هیدرولوژیک را شناسایی، پایش و پیش‌بینی کند. توانایی این سامانه در شبیه‌سازی دقیق رواناب روزانه، آن را به ابزاری کارآمد برای سنجش تغییرات اقلیمی و مدیریت ریسک خشکسالی تبدیل کرده است. تحلیل داده‌ها نشان‌دهنده تأخیری حدود ۳ تا ۴ ماهه بین وقوع خشکسالی هواشناسی و بروز اثرات آن در سیستم هیدرولوژیک حوضه است. سناریوهای تغییر اقلیم تا سال ۲۰۵۰، حاکی از افزایش قابل توجه شدت، مدت و فراوانی خشکسالی‌های هیدرولوژیک است که این امر، ذخایر آبی را تحت فشار مضاعفی قرار خواهد داد. پیش‌بینی می‌شود با تشدید خشکسالی‌های هواشناسی، ظرفیت تعدیل‌کننده منابع طبیعی آب کاهش یافته و انتقال خشکسالی به بخش هیدرولوژیک تسریع شود. یافته‌های این پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکردهای مدیریتی پیشگیرانه و مبتنی بر ریسک، به جای مدیریت صرفاً واکنشی، تأکید دارد. سامانه هشدار زودهنگام توسعه‌یافته، با ارائه اطلاعات همزمان در مورد شاخص‌های خشکسالی و ارزیابی ریسک، مبنایی علمی برای تصمیم‌گیری‌های استراتژیک در مدیریت منابع آب فراهم می‌آورد. این چارچوب قابلیت توسعه برای مدیریت یکپارچه ریسک خشکسالی و سیلاب در آینده را داشته و می‌تواند نقشی کلیدی در افزایش تاب‌آوری منابع آب و کاهش خسارات اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ناشی از خشکسالی‌های شدید ایفا کند.

کلیدواژه ها

واژه‌های کلیدی: تغییر اقلیم، خشکسالی هیدرولوژیک، خشکسالی هواشناسی، توجه گرافی، سامانه هشدار

وضعیت: پذیرفته شده