| مدیریت سیلاب فصلی و نظام آبیاری، رکن پایداری باغستان سنتی شهر قزوین |
| کد مقاله : 1054-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
افشین یوسف گمرکچی * بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قزوین، ایران. |
| چکیده مقاله |
| در طول زمانهای متمادی، کشاورزان در قالب دانش بومی خود، روشهای متعددی را جهت مدیریت منابع آب ابداع و توسعه دادهاند. آنچه مسلم است با توجه به اهمیت این روشها بهعنوان ابزاری مهم در مدیریت منابع آب در مناطق مختلف روستایی، لازم است تا دانش بومی کشاورزان در این حوزه مورد توجه جدی قرار گیرد. از مهمترین ویژگیهای نظام سنتی آبیاری در ایران، ساختاربندی نظام بهرهبرداری از آب است. دانش بومی پخش سیلاب در باغستان سنتی قزوین، از یک سو با کاهش خسارات سیل از طریق ذخیره آب و تغذیه سفرههای آب زیرزمینی از سوی دیگر تضمینکننده حیات اراضی پاییندست و دشت حاصلخیز قزوین میباشد. اما آبخوانداری و روش آبیاری سیلابی منحصر به فرد در باغستان سنتی قزوین، جایگاه بسیار قابل توجهی از بعد فنی، اقتصادی و اجتماعی و حقوقی داشته است. در این مقاله به بررسی جزءبه جزء مدیریت سیلاب فصلی و نظام آبیاری باغستان سنتی شهر قزوین پرداخته شده است. بررسی نظام مدیریت سیلاب و آبیاری باغستانهای سنتی قزوین، بیانگر آن است که این روش کارآمد مدیریت سیلاب ضمن برخورداری از سازوکار دقیق زمانی و مکانی، نشانگر همزیستی عقلانیت تجربی و عدالت در بهرهبرداری از منابع محدود آب است به نحوی که در این نظام مدیریتی تقسیم آب، بیش از 3000 هکتار باغ در یک چرخه زمانی حدود ۱۵۰ روزه با مهار سیلابهای فصلی، بهصورت غرقابی سیراب میشدند. بر این اساس و در موقعیت کنونی که کشور با کمبود آب و بیشترین میزان مصرف آب در کشاورزی مواجه است، نتایج این بررسی میتواند نکاتی ارزشمند برای انتقال مدیریت منابع آب به روستاییان، در تمام بخشهای مدیریت آب کشاورزی، ارائه نماید. |
| کلیدواژه ها |
| آبخیزداری، باغستان، سیلاب، طومار آبیاری، قزوین. |
| وضعیت: پذیرفته شده |