| احیای اقتصادی حوضه آبخیز بحرانی درسهایی از تجربه موفق احیای حوضه برکت |
| کد مقاله : 1056-SCWMSUP (R2) |
| نویسندگان |
|
جهانگیر پرهمت * هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری |
| چکیده مقاله |
| بهرهبرداری بی رویه از سرزمین و کاربریهای نامناسب موجب تخریب سرزمین، افزایش رخدادها و ابعاد سیل و نیز تشدید و افزایش فرسایش در سطح حوزههای آبخیز شده است. این موضوع اگرچه امروزه یک موضوع جهانی است ولی در کشورهای در حال توسعه شدت بیشتری دارد. روشهای سنتی احیای حوزههای تخریب یافته بخصوص پوشش گیاهی عمدتاً متمرکز بر قرق یک عرصه بوده است که این عرصهها منطبق بر سامانهای عرفی و یا اغلب به عنوان مناطق حفاظت شده و یا در محدودههای این مناطق واقع شدهاند. بنابراین احیای حوزه آبخیز بحرانی و یا تخریب یافته با نگاه تکبعدی احیای مرتع و یا جنگل تحت تأثیر شرایط و روند طبیعی بوده است. این شیوه علاوه بر تکبعدی بودن زمانبر بوده و با توجه به وابستگی معیشت بخشهایی از جامعه به این عرصهها با مقاومت برای قرق نیز مواجه میباشد. به دنبال روش جایگزین که اولاً تکبعدی نباشد و در ثانی زودیازده و نیز در سامانه حوزه آبخیز از همه ظرفیتهای بافعل و بالقوه حوضه استفاده شود، موضوع احیای اقتصادی حوضه بحرانی مورد پژوهش قرار گرفت و پس از شناسایی ظرفیتهای حوضه طرح جامع آبخیزداری طراحی و اجرا شد. شرایط اقلیمی، توپوگرافی بخصوص شیب اراضی، قابلیت اراضی، ظرفیت ذخیره فصلی روانابهای سطحی، رخنمونهای زمینشناسی و بافت خاک از جمله عوامل مهم در تغییر و تعیین نوع کاربری بکار گرفته شد. همچنین با هدف مهار سیل و فرسایش انواعی از سامانههای سطوح آبگیر باران بر حسب شرایط توپوگرافی، ظرفیت محیطی در بخشهای مختلف بالا دست، میانبند و پاییندست حوضه به عنوان اقدامات آبخیزداری در طراحی احیای حوضه مد نظر قرار گرفت. بدین ترتیب کاربری اراضی مورد بر اساس این ظرفیتها و اهداف مورد بررسی و تجدیدنظر قرار گرفت. سپس مدل اقتصادی طرح تهیه و اجرا شد. |
| کلیدواژه ها |
| مدیریت جامع حوزه، بهرهبرداری پایدار، ظرفیت حوزه، سیلخیزی، فرسایش، رسوب، کاربری اراضی |
| وضعیت: پذیرفته شده |