| نقش رویکردهای طبیعتمحور (NBS) در آبخیزداری: تجربیات جهانی و قابلیت بومیسازی در ایران |
| کد مقاله : 1064-SCWMSUP (R2) |
| نویسندگان |
|
عبدالرسول شفیعی دستجردی *، بهرام چوبین، الهه میرزاعلیان دستجردی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان |
| چکیده مقاله |
| بحران آب، فرسایش خاک و افزایش سیلاب در ایران، ضرورت بازنگری در مدیریت سنتی منابع آب را آشکار ساخته است. رویکردهای طبیعتمحور (NbS) در دو دهه اخیر مورد توجه جهانی قرار گرفتهاند. این پژوهش با رویکرد مروری نظاممند و پروتکل PRISMA به بررسی مبانی نظری، تجارب موفق بینالمللی و قابلیت بومیسازی NbS در آبخیزداری ایران میپردازد. جستجو در پایگاههای ScienceDirect، Scopus، SpringerLink، Google Scholar، Magiran و Ensani با کلیدواژههای تخصصی در بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ انجام شد. از ۱۴۲ منبع اولیه، پس از غربالگری، ۴۸ منبع نهایی تحلیل شدند. یافتهها نشان میدهد NbS در سه راهبرد «کنترل سیلاب»، «مدیریت کیفیت رواناب» و «افزایش تابآوری اکوسیستمها» طبقهبندی میشود. تجارب موفق در انگلستان، چین، آمریکا و پروژههای حوضه دانوب و تانا، کارایی NbS را در کاهش رواناب (۳۰-۷۰%)، حذف آلایندهها (۴۰-۸۰% نیتروژن و فسفر) و افزایش تنوع زیستی نشان میدهند. با توجه به تبخیر بالای ایران، اثربخشی NbS به شدت تحت تأثیر اقلیم است و اولویت با راهکارهای تسهیلکننده نفوذ سریع و ذخیره زیرزمینی (پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی) میباشد. از نظر اقتصادی، نسبت فایده به هزینه NbS در مناطق شهری و مرتبط با آب بیش از یک است؛ پروژه تالاب مصنوعی Dow در تگزاس با سرمایهگذاری ۱.۴ میلیون دلاری در برابر ۴۰ میلیون دلار راهکار خاکستری، ارزش فعلی خالص بیش از ۲۸۰ میلیون دلار ایجاد کرده است. علیرغم چالشهای ساختاری، نهادی و دانشی، قابلیت بومیسازی NbS در حوضه زایندهرود (تغذیه مصنوعی و احیای تالاب)، حوضه کارون (کنترل فرسایش و سیلاب) و حوضههای خشک مرکزی (پخش سیلاب) وجود دارد. |
| کلیدواژه ها |
| رویکردهای طبیعتمحور (NbS)، آبخیزداری، مدیریت سیلاب، بومیسازی، تابآوری اکولوژیک |
| وضعیت: پذیرفته شده |