| تأثیر مقیاس زمانی بر توزیع مکانی احتمال وقوع خشکسالی هواشناسی در استان خراسان رضوی |
| کد مقاله : 1078-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
محمد رستمی خلج *، حمزه نور گروه تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران |
| چکیده مقاله |
| شناسایی الگوهای مکانی‑زمانی احتمال وقوع خشکسالی هواشناسی برای مدیریت پیشگیرانه منابع آب و کاهش آسیبپذیری کشاورزی در مناطق خشک و نیمهخشک ضروری است. در این پژوهش، درصد احتمال وقوع خشکسالی هواشناسی در مقیاسهای زمانی ۳ و ۱۲ ماهه با استفاده از شاخص بارش استانداردشده (SPI) محاسبه شد و تغییرات مکانی آن در استان خراسان رضوی تحلیل شده است. دادههای بارش ماهانه ۵۵ ایستگاه بارانسنجی در دوره فروردین ۱۳۶۷ تا اسفند ۱۳۹۵ به کار گرفته شد. ابتدا SPI با پکیج SPEI در نرمافزار R محاسبه، سپس خشکسالی در چهار طبقه طبقهبندی و درصد وقوع هر طبقه از نسبت فراوانی به طول دوره تعیین شد. پهنهبندی با روشهای زمینآمار و شکست طبیعی انجام گردید. نتایج نشان میدهد در مقیاس سهماهه، بهطور میانگین بیش از ۶۵ درصد دوره در وضعیت نرمال و کمتر از ۳ درصد در خشکسالی خیلی شدید قرار دارد. بالاترین فراوانی خشکسالی خیلی شدید (بیش از ۸‑۱۰ درصد) در ایستگاههای دهمنج، شهرنو باخرز و آقدربند رخ میدهد. در مقیاس 12 ماهه، وضعیت نرمال به بیش از ۷۵ درصد افزایش یافته و شدت خشکسالی کاهش مییابد. همچنین نتایج نشان داد خشکسالی کم در مقیاس سهماهه در مناطق میانی استان (تربت حیدریه، زبرخان، گلبهار) متمرکز است، اما در مقیاس دوازدهماهه به شرق (تایباد، باخرز، زاوه) منتقل میشود. خشکسالی شدید در مقیاس سهماهه در بخشهای میانی (مشهد، فریمان، زاوه) و در مقیاس 12 ماهه در شرق (سرخس، صالحآباد، تربت جام) بیشینه دارد. همچنین با افزایش مقیاس، احتمال خشکسالی خیلی شدید در جنوب‑غرب کاهش و در شمال (کلات، چناران، قوچان) افزایش مییابد. این یافتهها تأکید میکند که انتخاب مقیاس زمانی مناسب بر اساس هدف (کشاورزی در مقیاس کوتاهمدت و هیدرولوژی/اقلیم در مقیاس بلندمدت) ضروری است. |
| کلیدواژه ها |
| شاخص بارش استانداردشده (SPI)، درصد احتمال وقوع خشکسالی، مقیاس زمانی، پهنهبندی زمینآماری، استان خراسان رضوی |
| وضعیت: پذیرفته شده |