| نقش عملیات آبخیزداری بر بهبود خدمات زیست محیطی در حوزههای آبخیز ایران |
| کد مقاله : 1095-SCWMSUP (R2) |
| نویسندگان |
|
شهرزاد رحمتی *1، شریف جورابیان شوشتری2 1دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی محیط زیست، گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان 2استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان |
| چکیده مقاله |
| حوزههای آبخیز طیف گستردهای از خدمات زیست محیطی شامل تنظیم آب، حفاظت خاک، ترسیب کربن و تنوع زیستی فراهم میسازند، اما تخریب گسترده این حوزهها در ایران بر اثر چرای مفرط، تبدیل کاربری اراضی و تغییرات اقلیمی، توانایی زیست محیطی را در ارائه این خدمات بهشدت کاهش داده است. این پژوهش با هدف ارزیابی کمّی نقش عملیات آبخیزداری بر بهبود خدمات زیست محیطی در حوزههای آبخیز ایران، با رویکرد مرور نظاممند بر اساس دستورالعمل PRISMA و بررسی ۴۷ مطالعه منتشرشده در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ در پایگاههای داده Scopus، Web of Science و ScienceDirect انجام شده است. یافتهها نشان داد عملیات آبخیزداری بهطور میانگین موجب کاهش ۳۲ درصدی رواناب سطحی، کاهش ۴۸ درصدی فرسایش خاک، افزایش ۱۲ درصدی کربن آلی خاک، بهبود ۰.۸ متری سطح آب زیرزمینی و افزایش ۰.۳ تا ۰.۷ واحدی شاخص تنوع شانون در مراتع تحت مدیریت شده است، با این تأکید که اثرات در حوزههای نیمهخشک با پوشش گیاهی ابتدایی پایین بیشتر بود. نتایج تأیید میکند که عملیات آبخیزداری از طریق اثرات همافزا بر خدمات زیست محیطی نقشی محوری در پایداری منابع طبیعی ایران دارد و توصیه میشود ارزیابی چندوجهی این خدمات در برنامهریزی پروژههای آبخیزداری نهادینه و سازوکارهای پرداخت برای خدمات زیست محیطی (PES) توسعه یابد. |
| کلیدواژه ها |
| آبخیزداری، خدمات زیست محیطی ، فرسایش خاک، تنظیم آب |
| وضعیت: پذیرفته شده |