| تأثیر پخش سیلاب مبتنی بر تغذیه مصنوعی آبخوان بر کیفیت آب زیرزمینی در مناطق خشک: مرور نظاممند مطالعات ایران با تأکید بر سامانه کوثر فارس |
| کد مقاله : 1096-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
حمید حسینی مرندی * استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران |
| چکیده مقاله |
| منابع آب زیرزمینی در مناطق خشک و نیمهخشک بهدلیل برداشت بیرویه و تغییرات اقلیمی با افت کمی و کیفی مواجه شدهاند. در ایران، پخش سیلاب بهعنوان یکی از مهمترین روشهای تغذیه مصنوعی آبخوان، طی دهههای گذشته در بسیاری از مناطق خشک اجرا شده و بهویژه سامانه پخش سیلاب کوثر در دشت گربایگان استان فارس بهعنوان یکی از شاخصترین نمونههای اجرایی شناخته میشود. با وجود مطالعات متعدد درباره افزایش حجم تغذیه آبخوان، آثار این روش بر کیفیت آب زیرزمینی هنوز بهصورت جامع جمعبندی نشده است. پژوهش حاضر با رویکرد مرور نظاممند و بر اساس چارچوب PRISMA، به بررسی آثار پخش سیلاب بر کیفیت آب زیرزمینی در ایران و مناطق خشک مشابه پرداخته است. در این مطالعه، 25 منبع علمی شامل مقالات بینالمللی، پژوهشهای داخلی و مطالعات موردی مرتبط تحلیل شد. تمرکز اصلی بر شاخصهای هیدروشیمیایی نظیر هدایت الکتریکی (EC)، مواد جامد محلول (TDS)، نسبت جذب سدیم (SAR)، نیترات و یونهای اصلی بوده است. نتایج نشان داد که پخش سیلاب در بسیاری از موارد موجب کاهش هدایت الکتریکی و TDS، تعدیل SAR و تغییرات متغیر در غلظت نیترات میشود که عمدتاً ناشی از فرآیندهای رقیقسازی، نفوذ و واکنشهای هیدروژئوشیمیایی است. همچنین مطالعات انجامشده در سامانه کوثر گربایگان نشان میدهد که زونهای تغذیهای نسبت به نواحی حاشیهای یا برداشت، دارای کیفیت آب زیرزمینی مناسبتری هستند. با این حال، خطر انتقال آلایندههایی نظیر نیترات، ناهمگنی مکانی کیفیت آب و تغییرات ژئوشیمیایی همچنان از چالشهای مهم این سامانهها محسوب میشود. همچنین برداشت بیرویه از آبخوانها میتواند اثربخشی بلندمدت تغذیه مصنوعی را کاهش دهد. این پژوهش نشان میدهد که پایداری سامانههای پخش سیلاب علاوه بر شرایط هیدروژئولوژیک، به کیفیت آب تغذیهای، مدیریت برداشت و پایش بلندمدت کیفیت آب وابسته است. با این حال، کمبود مطالعات بلندمدت و یکپارچه درباره اثرات کیفی پخش سیلاب در مقیاس سامانهای همچنان بهعنوان یک شکاف تحقیقاتی مهم وجود دارد. |
| کلیدواژه ها |
| تغذیه مصنوعی آبخوان، پخش سیلاب، کیفیت آب زیرزمینی، هیدروژئوشیمی، سامانه کوثر، ایران |
| وضعیت: پذیرفته شده |