| ارائه مدل مفهومی مدیریت پایدار منابع طبیعی و کشاورزی (درس آموختههای راهبردی خشکسالی استان لرستان) |
| کد مقاله : 1099-SCWMSUP (R2) |
| نویسندگان |
|
گلاله غفاری *1، مهران زند2، رضا چمن پیرا3 1عضو هیئت علمی 2دانشیار پژوهشی گروه خشکسالی و تغییر اقلیم، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران 33- دانشیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، ایران، chamanpira2000@gmail.com |
| چکیده مقاله |
| این پژوهش با هدف طراحی «مدل مفهومی ارتقای تابآوری اکوسیستمهای طبیعی و مدیریت پایدار» در مواجهه با خشکسالیهای اجتناب ناپذیر استان لرستان تدوین شده است. روششناسی تحقیق بر پایه رویکرد ترکیبی و مرور نظاممند شش طرح تحقیقاتی کلان استوار است که ابعاد بیوفیزیکی، اقتصادی و مدیریتی خشکسالی را در پهنه زاگرس میانی واکاوی کردهاند. یافتهها نشاندهنده وقوع یک «تغییر رژیم اقلیمی» در منطقه است که طی آن بارش تجمعی استان ۹/۱۹ درصد کاهش و دمای سالانه ۱/۱ درجه افزایش یافته است. این تغییرات منجر به کاهش دوره بازگشت خشکسالیهای حاد از ۱۲ به ۷ سال شده و سیستمهای تولیدی را از «خشکسالیهای نوسانی» به وضعیت «نیمهدائمی و ساختاری» سوق داده است. پژوهش حاضر سه ناهنجاری راهبردی را آشکار میسازد: نخست، «پارادوکس کارایی» (منطبق بر پارادوکس جِونز) که در آن افزایش ۱۵۳ درصدی کارایی فنی مصرف آب در شهرستانهایی نظیر خرمآباد، با وجود بهبود عملکرد در مقیاس خُرد، منجر به افت ۸/۰متری تراز آبهای زیرزمینی و ناپایداری در مقیاس کلان شده است. دوم، پدیده «سازگاری معکوس» در بخش دامپروری که طی آن تغییر ترکیب گله از گوسفند به بز بهعنوان راهبرد بقای فردی، منجر به چرای شدید شاخهزادها و تشدید روند قهقرایی مراتع گشته است. سوم، «تابآوری فرسایشی» در مدیریت مراتع که با حضور جمعیت دامی ۱۱۹ درصد بیش از سقف ظرفیت برد، عملاً «تراژدی منابع مشترک» را رقم زده است. مدل مفهومی پیشنهادی بر ضرورت گذار از «مدیریت اضطراری» به «مدیریت ریسک ساختاری» از طریق پنج ابزار اجرایی شامل سیستم هشدار زودهنگام، بیمه شاخصمحور بر پایه SPI یا VHI، هوشمندسازی یارانهها، پرداخت برای خدمات اکوسیستمی (PES) و تنوعبخشی به معیشت روستایی تأکید دارد. |
| کلیدواژه ها |
| مدل مفهومی؛ خشکسالی؛ مدیریت پایدار؛ استان لرستان؛ تابآوری |
| وضعیت: پذیرفته شده |