| مشارکت مردمی در حفاظت خاک و احیای حوزه آبخیز: واکاوی فرآیند دهمرحلهای طرح آوای سبز سپیده (مطالعه موردی: روستای سپیدهگلگل، لرستان) |
| کد مقاله : 1106-SCWMSUP (R3) |
| نویسندگان |
|
سمیه حیدرنژاد *1، نادر آزادبخت2 1محقق بیابان زدایی مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، پردیس تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی 22-محقق ارشد گیاهپزشگی، بخش گیاهپزشکی مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان |
| چکیده مقاله |
| مشارکت آگاهانه جوامع محلی، رکن اساسی مدیریت پایدار منابع طبیعی و حفاظت خاک در اکوسیستمهای حساس زاگرس است. با این حال، شکست مدیریت متمرکز و بحران سرمایهاجتماعی، اجرای طرحهای موفق مشارکتی را با چالش مواجه ساخته است. این مقاله به معرفی و تحلیل عمیق طرح مردمی «آوای سبز سپیده» در روستای سپیدهگلگل (کوهدشت، لرستان) میپردازد که با تکیه بر تابآوری فردی بنیانگذار (آقای شهرام رضایی گراوند) و ابداع روشهای بومی کمهزینه (سازههای سنگی حفاظتی)، توانسته است ضمن کاشت بیش از ۱۰۰ هزار نهال بومی در ۱۲۰ هکتار، به بهبود کمی و کیفی پوشش گیاهی، کاهش فرسایش خاک، افزایش نفوذپذیری و بازگشت تنوع زیستی منجر شود. این پژوهش با رویکرد کیفی-توصیفی و با استفاده از مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۲۰ نفر از ذینفعان (بنیانگذار، جامعه محلی، دامداران، کارشناسان) و مشاهده مشارکتی انجام شده است. یافتهها در قالب فرآیند دهمرحلهای از ایدهپردازی تا ارزیابی (SWOT) مستند شدهاند. نوآوری اصلی مقاله، تلفیق «تابآوری فردی» بهعنوان موتور اولیه تغییر با «چارچوب نهادی مشارکت مردمی» است. نتایج نشان میدهد که سازههای سنگی انفرادی (بیش از ۳۰ هزار سازه) ضمن کاهش ۹۰ درصدی هزینه حفاظت نسبت به حصارکشی فلزی، با ایجاد میکروحوضههای ذخیره رطوبت، زندهمانی نهال را تا حدود زیادی افزایش دادهاند. مهمترین دستاورد اجتماعی، تغییر پارادایم جامعه محلی از «بهرهبردار صرف» به «حافظ مسئول» است. این تجربه، الگویی کاربردی برای تعمیم به سایر حوزههای آبخیز بحرانی کشور ارائه میدهد. |
| کلیدواژه ها |
| آوای سبز سپیده، حفاظت خاک، مشارکت مردمی، سنگچین حفاظتی، تابآوری اجتماعی، حوزه آبخیز. |
| وضعیت: پذیرفته شده |