| ضرورت بازتعریف رویکردهای حفاظت و احیای سرزمین: گذار از مدیریت اثر به مدیریت منشأ |
| کد مقاله : 1113-SCWMSUP (R3) |
| نویسندگان |
|
حبیب کریمی پور *1، فردین مرادی2، ابراهیم یوسفی مبرهن3 1بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سمنان 2کارشناس تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه 3استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان |
| چکیده مقاله |
| طی دهههای اخیر، رویکرد غالب در بسیاری از پروژههای آبخیزداری ایران مبتنی بر اقدامات سازهای بوده است. با وجود اجرای گسترده این اقدامات، روند تخریب زیستبومهای بالادست، افت آبخوانها، تشدید فرسایش خاک، افزایش وقوع سیلابهای مخرب و کاهش پایداری اکولوژیکی در بسیاری از حوزههای آبخیز کشور همچنان ادامه دارد. پژوهش حاضر از نوع مطالعات تحلیلی-مروری و تطبیقی است که با هدف بررسی تحول رویکردهای آبخیزداری و مقایسه رویکردهای سازهمحور و طبیعتمحور در مدیریت حوزههای آبخیز انجام شده است. بدین منظور، مطالعات و تجارب موفق جهانی مرتبط با راهکارهای مبتنی بر طبیعت، مدیریت زیستبوممحور، احیای پوشش گیاهی و مدیریت یکپارچه حوزههای آبخیز مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که رویکردهای طبیعتمحور از طریق حفاظت و احیای پوشش گیاهی، بهبود ساختار خاک، افزایش نفوذپذیری، تقویت تغذیه آبخوانها، کاهش فرسایش و ارتقای تابآوری اکوسیستمها، در مقایسه با رویکردهای صرفاً سازهای از اثربخشی و پایداری بلندمدت بیشتری برخوردارند. بررسی تجارب موفق جهانی از جمله احیای فلات لس چین، برنامههای بازتوانی آبخیز در اتیوپی، مدیریت یکپارچه حوزههای آبریز در اروپا و طرحهای احیای سیمای جنگل نشان داد که تمرکز بر حفاظت و بازسازی عملکرد طبیعی زیستبومها میتواند نقش مؤثرتری در کاهش خطر سیلاب، کنترل فرسایش، بهبود امنیت آبی و افزایش مشارکت جوامع محلی ایفا کند. بر این اساس، تداوم غلبه رویکرد سازهمحور در ایران بدون توجه کافی به حفاظت و احیای زیستبومهای بالادست، پاسخگوی چالشهای فزاینده ناشی از تغییر اقلیم و تخریب سرزمین نخواهد بود. گذار تدریجی به رویکردهای طبیعتمحور و تلفیق آن با مشارکت جوامع محلی و مدیریت یکپارچه حوزههای آبخیز، میتواند زمینهساز ارتقای پایداری سرزمین و افزایش تابآوری حوزههای آبخیز کشور باشد. |
| کلیدواژه ها |
| مدیریت جامع حوزه آبخیز، مدیریت منشاء، احیای زیستبوم، رویکرد طبیعتمحور، آبخیزداری حفاظتی، تابآوری اقلیمی |
| وضعیت: پذیرفته شده |