| احیای قنات بهعنوان راهکار بومی تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی: تلفیق دانش فنی و مدیریت اجتماعی برای استحصال پایدار منابع آب زیرزمینی |
| کد مقاله : 1124-SCWMSUP |
| نویسندگان |
|
مهدی هاشمی *1، علی دسترنج2 1استادیار بخش تحقیقاتی حفاظت خاک و آبخیزداری مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان 2استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، مشهد |
| چکیده مقاله |
| با توجه به تشدید شرایط خشکسالی و تغییرات اقلیمی در ایران، مدیریت پایدار سفرههای آب زیرزمینی ضرورت ویژهای یافته است. در این مقاله نشان داده میشود که قناتها بهعنوان فناوری سنتی ایرانی نه تنها میراث فرهنگی - تاریخی هستند، بلکه بهعنوان سامانهای کارآمد برای تأمین آب در مناطق خشک میتوانند نقش کلیدی در تابآوری اقلیمی ایفا کنند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - تفسیری و مرور ادبیات، مزایا و محدودیتهای قنات در مقایسه با چاههای عمیق بررسی شده است. نتایج نشان میدهد که افزایش حفر چاههای عمیق موجب افت جدی تراز آبخوانها و پیامدهایی همچون فرو نشست زمین و تخریب اکوسیستم میشود. در مقابل، قناتها با جریان ثابت و تدریجی آب و بدون نیاز به انرژی پمپاژ، برداشت متعادل از سفرههای آب را فراهم میکنند؛ همچنین تبخیر و نفوذ آب در آنها بسیار کم است. از طرفی نهادها و عرفهای اجتماعی پیرامون قنات (نظام میرآب و قواعد توزیع آب) موجب کنترل مصرف و عدالت توزیع آب میشود. این مقاله با تلفیق دانش فنی ساختاری قنات و مدیریت اجتماعی محلی، چارچوبی جامع برای احیای قناتها بهعنوان راهکاری بومی در توسعه پایدار منابع آب ارائه میدهد و پیشنهادهایی برای سیاستگذاری و اقدامات مدیریتی مبتنی بر مشارکت جوامع محلی مطرح میکند. |
| کلیدواژه ها |
| آبخوانداری، تابآوری اقلیمی، چاه عمیق، قنات |
| وضعیت: پذیرفته شده |