| مرور نظاممند اثر تغییر اقلیم بر فرایندهای فرسایش و رسوب |
| کد مقاله : 1136-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
فرنوش محمدی *، علیاکبر نظری سامانی گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران ، ایران |
| چکیده مقاله |
| تغییر اقلیم با بازآرایی الگوهای بارش، تشدید رخدادهای حدی و افزایش نوسانات هیدروـاقلیمی، رژیمهای فرسایش و انتقال رسوب را در حوزههای آبخیز بهطور بنیادین دگرگون میکند. این تحولات محرکهای هیدرو-اقلیمی مؤثر بر فرسایش خاک و پویایی رسوب را در مقیاسهای مختلف زمانی و مکانی بازتعریف کرده و پیامدهای مهمی برای تخریب زمین، کیفیت آب و عملکرد اکوسیستمهای پاییندست به همراه دارد. بهمنظور تلفیق منسجم ادبیات موجود، این مرور جامع مطالعات دو دهه اخیر را در چهار محور اصلی پویایی فرسایشپذیری بارش و تغییرات ناشی از اقلیم در انرژی جنبشی بارندگی، دگرگونی نرخهای فرسایش خاک در پاسخ به تقویت رواناب سطحی و تغییر در ویژگیهای بیوفیزیکی، پاسخهای تولید و انتقال رسوب در مقیاس حوضه تحت کنترل پیوستگی هیدرولوژیکی-رسوبی، کارایی مسیرهای انتقال و پویایی ذخیرهسازی موقت و تکامل چارچوبهای مدلسازی برای ارزیابی خطرات آتی رسوب و فرسایش تحت سناریوهای اقلیمی سازماندهی کرده است. روند غربالگری مقالات با روش PRISMA انجام شد. یافتهها نشان میدهد که اگرچه افزایش بارشهای حدی ظرفیت فرسایشی را در بسیاری از محیطها تقویت میکند، اما پاسخ سیستمهای هیدروژئومورفیک ذاتاً غیرخطی، آستانهمحور و کنترلشده توسط زمینههای توپوگرافی، ویژگیهای خاک، پوشش گیاهی و وضعیت کاربری زمین است. علاوهبراین، تمایز میان فرسایش دامنه و بار رسوبی خروجی برای تفسیر صحیح اثرات اقلیمی حیاتی است، زیرا تحویل رسوب تابع تعامل پیچیده جداسازی، مسیریابی، ذخیرهسازی و بازتحرک در شبکه زهکشی است. پیشبینی معتبر پیامدهای اقلیم آینده مستلزم دادههای با وضوح زمانی بالا، مدلهای فرایندمحور کوپلشده و تحلیل صریح عدمقطعیت برای پشتیبانی از مدیریت تابآور حوزههای آبخیز است. |
| کلیدواژه ها |
| تغییرات اقلیمی، فرسایش خاک، پویایی رسوب، ارزیابی اثرات اقلیمی، سازگاری |
| وضعیت: پذیرفته شده |