| ارزیابی عملکرد و اثربخشی سامانههای پخش سیلاب بر آبخوان در ایران: تحلیل دادههای پایش سال آبی 1405-1404 (تا فروردین 1405) |
| کد مقاله : 1146-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
زهرا شیخ *1، کورش شیرانی2، عطااله ابراهیمی3 1کارشناس محقق پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری 2دانشیار پژوهشی، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 3دانشیار، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. |
| چکیده مقاله |
| مدیریت سیلاب و بهرهگیری از آن برای تغذیه مصنوعی آبخوانها یکی از راهکارهای کلیدی مقابله با بحران آب در ایران است. هدف این پژوهش، ارزیابی عملکرد و اثربخشی ایستگاههای پخش سیلاب بر آبخوان کشور طی سال آبی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ (تا فروردین ۱۴۰۵) از منظر حجم سیلگیری، حجم تغذیه و کارایی در واحد سطح است. تحلیلها بر پایه بانک دادههای پایش میدانی ۳۶ ایستگاه پخش سیلاب بر آبخوان در ۲۴ استان انجام شده است. دادهها پس از یکپارچهسازی، کنترل کیفیت و حذف مقادیر پرت پردازش شدند. شاخصهای عملکرد شامل حجم سیلگیری، حجم تغذیه و مقادیر استانداردشده تغذیه و سیلگیری بر حسب هکتار بودند. از مجموع ۳۶ ایستگاه، ۲۱ ایستگاه (58 درصد) گزارش سیلگیری و تغذیه داشتهاند. مجموع احجام سیلگیری بیش از ۱۰۲ میلیون مترمکعب و مجموع احجام تغذیه بیش از ۷۵ میلیون مترمکعب برآورد شد؛ بهطوریکه بیش از 73% از سیلاب استحصالشده به تغذیه آبخوانها رسیده است. مقایسه با سال آبی پیشین نشاندهنده افزایش چشمگیر عملکرد (سیلگیری ≈ 6.33 برابر؛ تغذیه ≈ 6.41 برابر) است. یافتهها نشان میدهد، سامانههای پخش سیلاب بر آبخوان ظرفیت قابلتوجهی برای مهار بارشهای پیوسته و تغذیه زیرسطحی دارند؛ سرمایهگذاری در مرمت، بهینهسازی عملکرد و افزایش ضریب نفوذپذیری میتواند نقش این سامانهها را در تأمین پایدار منابع آب زیرزمینی تقویت کند. |
| کلیدواژه ها |
| پخش سیلاب، آبخوان، تغذیه مصنوعی، سیلگیری، مدیریت منابع آب |
| وضعیت: پذیرفته شده |