| ارزیابی تأخیر زمانی پاسخ منابع آب سطحی به خشکسالی هواشناسی در حوضههای استان خراسان رضوی |
| کد مقاله : 1152-SCWMSUP |
| نویسندگان |
|
محمد رستمی خلج *1، حمزه نور2 1استادیار، گروه تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران 2دانشیار، گروه تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران |
| چکیده مقاله |
| شناسایی تأخیر زمانی بین کاهش بارندگی و پاسخ منابع آب سطحی برای مدیریت پایدار حوزههای آبخیز در مناطق خشک و نیمهخشک ضروری است. در این پژوهش، تأثیر خشکسالی هواشناسی بر خشکسالی هیدرولوژیکی با استفاده از دادههای بارش و دبی جریان در ۴۶ ایستگاه هیدرومتری استان خراسان رضوی ارزیابی شد. برای پایش خشکسالی هواشناسی از شاخص SPI در مقیاسهای زمانی ۱، ۳، ۶ و ۱۲ ماهه استفاده گردید. خشکسالی هیدرولوژیکی نیز با دو شاخص SDI و SSI محاسبه شد. به منظور تعیین الگوی تأخیری، ضریب همبستگی پیرسون بین سریهای زمانی SPI و هر یک از شاخصهای هیدرولوژیکی در شرایط بدون تأخیر و با تأخیرهای زمانی یک تا ۱۲ ماهه محاسبه گردید. نتایج نشان داد که رابطه بین خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی از یک الگوی تأخیری مشخص پیروی میکند. همبستگی در تأخیرهای یک تا سه ماهه عمدتاً ضعیف و فاقد معناداری آماری بود، اما با افزایش تأخیر زمانی شش تا ۱۲ ماهه، همبستگی به طور پیوسته افزایش یافته و در تأخیر ۱۲ ماهه به حداکثر خود رسید. از میان مقیاسهای مختلف SPI، بازه زمانی ۱۲ ماهه پایدارترین و قویترین همبستگی را با هر دو شاخص SDI و SSI نشان داد، در حالی که SPI یکماهه همبستگی بسیار ضعیفی داشت که بیانگر تأثیر محدود خشکسالیهای کوتاهمدت بر منابع آب سطحی در منطقه است. تأخیر بهینه پاسخ هیدرولوژیک در بیشتر ایستگاهها بین ۳ تا ۱۲ ماه متغیر بود. با این حال، برخی ایستگاهها مانند زرنده-اندراب و امامزاده میامی در تأخیرهای کوتاه (سه تا پنج ماه) نیز همبستگی معنادار قوی از خود نشان دادند. در مقابل، ایستگاه ماهنسا حتی در تأخیرهای بالا همبستگی ضعیفی داشت. به طور کلی، استفاده ترکیبی از شاخصهای SDI و SSI همراه با تحلیل تأخیر زمانی، ابزاری کارآمد برای پیشبینی خشکسالی هیدرولوژیکی بر اساس هشدارهای خشکسالی هواشناسی فراهم میکند و امکان برنامهریزی سازگارانه در مدیریت منابع آب را بهبود میبخشد. |
| کلیدواژه ها |
| خشکسالی هواشناسی، خشکسالی هیدرولوژیکی، شاخص SDI، شاخص SSI، تأخیر زمانی |
| وضعیت: پذیرفته شده |