| تحلیل اثر افزایش فرضی پوشش گیاهی بر تعدیل هیدروگراف سیلاب با بهرهگیری از مدل HEC‑HMS در حوضههای کوهستانی آببر |
| کد مقاله : 1153-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
مسعود اکبری *1، پریسا منصوری2 1پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری 2دانشگاه زنجان |
| چکیده مقاله |
| در بسیاری از حوضههای کوهستانی کشور، کاهش پوشش گیاهی با افزایش رواناب سطحی و کاهش نفوذپذیری خاک، منجر به تشدید دبی پیک سیلاب میگردد. شهر آببر در استان زنجان، به دلیل قرارگیری در پاییندست حوضههای فاقد پوشش گیاهی مؤثر، در مواجهه با بارشهای شدید مستعد سیلاب و آبگرفتگیهای شهری است. هدف از این پژوهش، ارزیابی نقش فرضی توسعه پوشش گیاهی در مدیریت سیلابهای این منطقه است. در این راستا، بارشهای طرح برای دورههای بازگشت ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ ساله با استفاده از توزیع گامبل محاسبه گردید. پس از حوضهبندی در محیط GIS و پردازش مدل رقومی ارتفاع (DEM) با دقت ۴٫۵ متر، یازده زیرحوضه مؤثر استخراج و ویژگیهای هیدرولوژیکی آنها بر پایه روش SCS تعیین شد. برای ارزیابی اثر پوشش گیاهی، سناریوی فرضی درختکاری در قالب کاهش ضریب CN در مدل HEC-HMS اعمال و نتایج در دو حالت «وضع موجود» و «سناریوی پوشش گیاهی» مقایسه گردید. یافتهها نشان داد که سناریوی توسعه پوشش گیاهی میتواند منجر به کاهش چشمگیر دبی پیک سیلاب (تا بیش از ۵۰ درصد در برخی زیرحوضهها) و افزایش زمان تأخیر رسیدن سیلاب گردد. به عنوان نمونه، در بزرگترین زیرحوضه (شماره ۶)، دبی پیک برای دوره بازگشت ۲۰۰ ساله از 9.2به 4.4" " "m" ^3/"s" تقلیل یافت. نتایج این مطالعه نشان میدهد که حتی سناریوهای فرضی افزایش پوشش گیاهی، پتانسیل بالایی در کاهش شدت سیلابهای مخرب دارند و میتوانند به عنوان راهنمایی برای برنامهریزی اقدامات آبخیزداری و مدیریت بحران در مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرند. |
| کلیدواژه ها |
| هیدروگراف سیلاب، پوشش گیاهی، مدل HEC-HMS، روش SCS-CN، مدیریت آبخیز |
| وضعیت: پذیرفته شده |