| مروری بر نقش آبخیزداری و آبخوانداری در کاهش فرسایش خاک |
| کد مقاله : 1161-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
مسلم زرینی بهادر *1، سید محمد حسینی نقوی2 1کارشناس تحقیقات خاک و آب مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران 2کارشناس تحقیقات آبخیزداری مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران |
| چکیده مقاله |
| فرسایش خاک یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی و منابع طبیعی در قرن بیستویکم به شمار میرود که آثار گستردهای بر امنیت غذایی، کیفیت و کمیت منابع آب، پایداری اکوسیستمها و توسعه اقتصادی جوامع انسانی بر جای میگذارد. افزایش جمعیت، بهرهبرداری بیرویه از اراضی، تخریب پوشش گیاهی، تغییر کاربری زمین و تشدید پدیده تغییر اقلیم موجب افزایش شدت و گسترش فرسایش خاک در بسیاری از مناطق جهان، بهویژه در نواحی خشک و نیمهخشک شده است. در این شرایط، بهرهگیری از راهکارهای مدیریتی و حفاظتی مبتنی بر رویکردهای علمی برای کاهش فرسایش و حفظ منابع آب و خاک از اهمیت ویژهای برخوردار است. آبخیزداری و آبخوانداری بهعنوان دو راهبرد مکمل و کارآمد در مدیریت یکپارچه منابع طبیعی، نقش مهمی در کنترل فرآیندهای تخریب سرزمین و افزایش پایداری اکولوژیکی ایفا میکنند. هدف این پژوهش، بررسی نقش و کارکرد آبخیزداری و آبخوانداری در کاهش فرسایش خاک و ارتقای پایداری منابع آب و خاک از طریق مرور و تحلیل نظاممند مطالعات و پژوهشهای نوین داخلی و بینالمللی است. نتایج بررسیها نشان میدهد که اجرای عملیات آبخیزداری شامل اقدامات مکانیکی، بیولوژیکی و مدیریتی نظیر احداث سازههای کنترل رواناب، توسعه پوشش گیاهی، مدیریت کاربری اراضی و کنترل چرای دام، موجب کاهش سرعت و حجم رواناب سطحی، افزایش نفوذ آب در خاک، کاهش تولید رسوب و بهبود ویژگیهای فیزیکی و زیستی خاک میشود. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که تلفیق اقدامات آبخیزداری و آبخوانداری در قالب مدیریت یکپارچه حوزههای آبخیز، علاوه بر کاهش قابل توجه فرسایش و رسوب، موجب افزایش بهرهوری منابع آب، بهبود تابآوری اکوسیستمها در برابر خشکسالی و سیلاب، تقویت امنیت غذایی و ارتقای توسعه پایدار میشود. ازاینرو، توسعه و اجرای برنامههای جامع آبخیزداری و آبخوانداری بهعنوان یکی از مهمترین راهبردهای سازگاری با تغییرات اقلیمی و حفاظت بلندمدت از منابع آب و خاک، به سیاستگذاران و مدیران منابع طبیعی توصیه میشود. |
| کلیدواژه ها |
| تغذیه مصنوعی آبخوان، مدیریت حوزه آبخیز، حفاظت خاک، تغییر اقلیم، توسعه پایدار |
| وضعیت: پذیرفته شده |