| مروری بر رهیافتهای نوین در ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی حوضههای آبخیز (با تأکید بر مناطق خشک ایران) |
| کد مقاله : 1162-SCWMSUP (R2) |
| نویسندگان |
|
عبدالرسول شفیعی دستجردی *1، راضیه صبوحی1، الهه میرزاعلیان دستجردی2 1مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان 2آموزش و پرورش استان اصفهان |
| چکیده مقاله |
| خدمات اکوسیستمی حوضههای آبخیز از جمله تولید آب، کنترل فرسایش، حفاظت خاک، تنظیم کیفیت آب و کارکردهای فرهنگی و تفریحی، نقشی حیاتی در تأمین رفاه انسان و پایداری زیستمحیطی ایفا میکنند. با این حال، بسیاری از این خدمات ماهیت غیربازاری داشته و ارزش اقتصادی آنها در تصمیمگیریهای مدیریتی نادیده گرفته میشود. این پژوهش با رویکرد مروری نظاممند و با بهرهگیری از پروتکل PRISMA به بررسی و طبقهبندی روشهای ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی در حوضههای آبخیز خشک و نیمهخشک میپردازد. جستجو در پایگاههای داده معتبر Web of Science، Scopus، Science Direct، SpringerLink و پایگاههای تخصصی داخلی (Magiran، SID، Civilica و Ensani) با کلیدواژههای ترکیبی «Ecosystem Services»، «Economic Valuation»، «Watershed»، «Dryland» و معادل فارسی آنها در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. از مجموع ۱۴۲ منبع اولیه، پس از حذف موارد تکراری و غربالگری عنوان و چکیده، ۴۹ مقاله نهایی برای تحلیل انتخاب شدند. یافتهها نشان میدهد که روشهای ارزشگذاری اقتصادی به دو دسته اصلی روشهای ترجیحات آشکارشده (شامل روش قیمت بازار، روش هزینه جایگزین، روش هزینه سفر و روش قیمتگذاری لذت) و روشهای ترجیحات بیانشده (شامل ارزشگذاری مشروط و آزمایش انتخاب) طبقهبندی میشوند. در سالهای اخیر، روش انتقال منافع و مدلسازی یکپارچه اکوهیدرولوژیک با استفاده از ابزارهایی مانند SWAT و InVEST به عنوان رهیافتهای نوین جایگاه ویژهای یافتهاند. در ایران، مطالعات ارزشگذاری عمدتاً در حوضه زایندهرود، مناطق مرتعی متمرکز بوده و روش ارزشگذاری مشروط پرکاربردترین روش است. چالشهای اصلی شامل کمبود دادههای پایه، نبود بازارهای واقعی برای بسیاری از خدمات و محدودیتهای روششناسی در مناطق خشک شناسایی شد. |
| کلیدواژه ها |
| خدمات اکوسیستمی، ارزشگذاری اقتصادی، حوضه آبخیز، مناطق خشک و نیمهخشک، روشهای ترجیحات، انتقال منافع |
| وضعیت: پذیرفته شده |