| تحلیل زمینشناختی فرسایش تشدیدی خندقی در پهنه فرورانش مکران، مطالعه موردی: دشتیاری، شمال سواحل چابهار |
| کد مقاله : 1166-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
حمیدرضا پیروان *1، رضا طلایی2، سید عباس عطاپور2 1عضو هیات علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری 2بزرگراه لشگری- خیابان عاشری- خ شفیعی- پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری |
| چکیده مقاله |
| پهنه فرورانش مکران در جنوب شرقی ایران، یکی از فعالترین زونهای تکتونیکی جهان است که در آن صفحه اقیانوسی عمان با نرخ ۳۰ تا ۴۰ میلیمتر در سال به زیر صفحه قارهای اوراسیا فرورانش میکند. این فرایند باعث بالاآمدگی سریع پوسته، تشکیل پادگانههای دریایی و پایینرفتن سطح اساس رودخانهها شده است. منطقه دشتیاری در شمال چابهار، با ترکیب بینظیری از چهار عامل (۱) بالاآمدگی تکتونیکی بسیار سریع، (۲) سازندهای زمینشناسی فوقالعاده سست (مارن، سیلتستون و رسوبات رسی)، (۳) بارشهای شدید موسمی، و (۴) توپوگرافی دشت وسیع و مسطح، به کانون بحرانی فرسایش خندقی موسوم به"گرگرو" تبدیل شده است. در برخی شاخهها، میزان تولید فرسایش و رسوب به بیش از 100 تن در هکتار میرسد و رشد طولی سرشاخههای خندقها از چند سانتیمتر تا بیش از 1000 متر در یک رخداد سیلابی بالغ میشود و میانگین رشد سالانه تا ۱۲۶ متر میرسد. این خندقها با عمق و عرض زیاد، شبکه نهرهای سنتی انتقال سیلاب را قطع کرده، اراضی کشاورزی را از بین برده و زیرساختها و روستاها را تهدید میکنند. بررسیها نشان میدهد که مرز هیدرولوژیک دو حوضه کاجو و گرگرو ادغام شده و پیشروی خندقها تا ۲۰۰ متری رودخانه کاجو رسیده است. مقاله حاضر با رویکرد زمینشناختی، نقش فرورانش مکران را به عنوان محرک اصلی در ایجاد فرسایش تشدیدی خندقی تحلیل کرده و نشان میدهد که دشتیاری یک "نقطه داغ ژئومورفولوژیک" است که در آن تعامل مثبت تکتونیک، لیتولوژی، اقلیم و ژئومورفولوژی یک چرخه خودتقویتکننده از تخریب خاک را رقم زده است. |
| کلیدواژه ها |
| فرسایش خندقی، فرورانش مکران، بالاآمدگی تکتونیکی، دشتیاری، گرگرو، سطح اساس |
| وضعیت: پذیرفته شده |