| چالش گنبدهای نمکی در مدیریت جامع حوزه های آبخیز (مطالعه موردی: حوزه آبخیز کل–مهران) |
| کد مقاله : 1167-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
محسن فرزین * دانشیار دانشگاه یاسوج |
| چکیده مقاله |
| پژوهش حاضر با هدف شناسایی الگوی پراکنش گنبدهای نمکی، تعیین سهم زیرحوضهها از رخنمونهای نمکی و ارائه راهکارهای مدیریتی برای کاهش شورشدگی منابع آب سطحی در حوزه آبخیز کل–مهران انجام شد. بدین منظور، با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، گنبدهای نمکی از نقشه زمینشناسی استخراج و پراکنش آنها در سطح زیرحوضههای مختلف مورد تحلیل قرار گرفت. همچنین بر اساس تعداد گنبدهای نمکی، وسعت رخنمونها، موقعیت در شبکه زهکشی و جایگاه زیرحوضهها در ساختار هیدرولوژیکی حوزه، اولویت مدیریتی آنها تعیین شد. نتایج نشان داد حوزه آبخیز کل–مهران با 64 گنبد نمکی و 1453 کیلومترمربع رخنمون نمکی، معادل 39/2 درصد از مساحت کل حوزه، یکی از مهمترین حوزههای آبخیز کشور از نظر گستره و فراوانی گنبدهای نمکی است. پراکنش این گنبدها در سطح زیرحوضهها یکنواخت نبوده و هشت زیرحوضه فاقد گنبد نمکی هستند. بیشترین نسبت رخنمون نمکی مربوط به زیرحوضه شماره 32 با حدود 10 درصد پوشش نمکی بوده و همراه با زیرحوضههای 11، 5، 1 و 10 در اولویت نخست مدیریت شورشدگی قرار دارند. نتایج پژوهش نشان میدهد که در حوزههای آبخیز دارای گنبد نمکی، حفاظت کیفی رواناب باید در کنار کنترل فرسایش و مدیریت سیلاب به عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت جامع حوزه آبخیز مورد توجه قرار گیرد. بر این اساس، ذخیره رواناب زیرحوضههای فاقد گنبد نمکی، کنترل چشمههای شور، احداث حوضچههای تبخیری و کاهش تماس جریانهای سطحی با رخنمونهای نمکی مهمترین راهبردهای مدیریتی پیشنهادی برای حفاظت کمی و کیفی منابع آب در حوزه آبخیز کل–مهران محسوب میشوند. |
| کلیدواژه ها |
| گنبد نمکی، مدیریت جامع حوزه آبخیز، حوزه آبخیز کل-مهران، شوری آب |
| وضعیت: پذیرفته شده |