| هالوفیتها و آبخیزداری: مروری بر تجارب موفق در کنترل فرسایش و بهرهبرداری از آب شور |
| کد مقاله : 1168-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
احسان زندی * دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران |
| چکیده مقاله |
| شوری خاک و کمبود آب شیرین، چالشهای اصلی حوزههای آبخیز در مناطق خشک و نیمهخشک ایران هستند که فرسایش خاک، کاهش نفوذپذیری، افت کیفیت آب زیرزمینی و کاهش بهرهوری اکوسیستمها را تشدید میکنند. هدف این مقاله، مرور نظاممند نقش گیاهان هالوفیت به عنوان راهکاری زیستی و پایدار در آبخیزداری و آبخوانداری است. این مرور بر اساس مقالات علمی و گزارشهای فنی داخلی و بینالمللی در بازه ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۶ انجام شده است.یافتهها نشان میدهد استقرار گونههای هالوفیت شامل Tamarix، Seidlitzia، Salicornia، Haloxylon و Puccinellia در اراضی شور، فرسایش بادی و آبی را ۴۰ تا ۶۰ درصد کاهش میدهد. مکانیسم اصلی این اثر، توسعه ریشه عمیق، افزایش پایداری خاکدانهها و پوشش سطحی خاک است.در سطح بینالمللی، امارات با کشت Salicornia و آبیاری با آب دریا، به تولید ۲۰۰ تن علوفه خشک در هکتار و کاهش ۷۰ درصدی فرسایش بادی دست یافته است. در عربستان، کاشت Haloxylon و Tamarix ضمن تثبیت شنهای روان، ذخیره رطوبت خاک و تغذیه آبخوانها را افزایش داده است. در ایران، پروژههای تاغکاری در خراسان جنوبی (بیش از ۵۰ هزار هکتار) و گزکاری در خوزستان و کرمان، درسآموختههای ارزشمندی در انتخاب گونه مناسب، تراکم بهینه کاشت و کاهش فرسایش ارائه دادهاند. همچنین کاشت هالوفیتها در حاشیه دریاچه ارومیه و تالاب گاوخونی، تابآوری اکوسیستم را افزایش و مهاجرت گرد و غبار نمکی را کاهش داده است.تلفیق دانش بومی (کاشت گز توسط جوامع محلی) با فناوریهای نوین (کشت هیدروپونیک Salicornia با آب دریا)، رویکردی مؤثر در مدیریت پایدار حوزههای آبخیز شور کشور است. در نتیجه، گیاهان هالوفیت با تحمل شوری تا ۴۰ دسی زیمنس بر متر و نیاز آبی بسیار پایین، گزینهای استراتژیک برای احیای اراضی شور، کنترل فرسایش و کاهش فشار بر منابع آب شیرین در پروژههای آبخیزداری و آبخوانداری محسوب میشوند. |
| کلیدواژه ها |
| گیاهان شورپسند، فرسایش خاک، آب شور، آبخیزداری، تثبیت زیستی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |