| تحلیل سیاستهای تطبیقی حکمرانی آبخیز در ایران و کشورهای پیشرو با تأکید بر سازگاری با تغییر اقلیم |
| کد مقاله : 1169-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
احسان فتحی *، محمدرضا اختصاصی دانشگاه یزد |
| چکیده مقاله |
| تغییر اقلیم بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای قرن بیست و یکم، مدیریت منابع آب و آبخیزداری را با پیچیدگیهای بیسابقهای مواجه ساخته است. افزایش فراوانی و شدت خشکسالیها، وقوع سیلابهای سهمگین، کاهش چشمگیر منابع آب تجدیدپذیر، ذخایر برفی و تغییر الگوهای زمانی-مکانی بارش، ضرورت بازنگری اساسی در نظامهای حکمرانی آبخیزداری را دوچندان کرده است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی سیاستهای حکمرانی آبخیز در سه کشور ایران، استرالیا و اسپانیا با تأکید ویژه بر مؤلفههای سازگاری با تغییر اقلیم است. روش پژوهش مبتنی بر رویکرد توصیفی-تحلیلی بوده و دادهها از طریق بررسی اسناد بالادستی، قوانین موضوعه، گزارشهای ملی و بینالمللی و مطالعات تطبیقی معتبر گردآوری و تحلیل شدهاند. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که استرالیا و اسپانیا بهعنوان کشورهای پیشرو در مدیریت حوزههای آبخیز، با بهرهگیری از رویکرد مدیریت جامع آبخیز، مشارکت فعالانه ذینفعان محلی، نظامهای پایش و پیشآگاهی پیشرفته (شامل سنجش از دور و مدلسازی اقلیمی) و سیاستگذاری شواهد محور مبتنی بر دادههای بهروز، توانستهاند ظرفیت سازگاری خود را در برابر تنشهای اقلیمی به طور قابل ملاحظهای افزایش دهند. در مقابل، حکمرانی آبخیزداری در ایران با چالشهای ساختاری و فرآیندی متعددی نظیر پراکندگی نهادی و موازیکاری میان دستگاههای اجرایی، ضعف هماهنگی بینبخشی، محدودیت شدید منابع مالی و انسانی، و مشارکت محدود جوامع محلی در تصمیمسازیها روبهرو است. در نهایت، نتایج پژوهش نشان میدهد که اصلاح ساختار حکمرانی از حالت بخشی محور به سمت نظامی جامع و مشارکتی، تقویت تشکلهای محلی آببران، توسعه سامانههای پایش و هشدار سریع اقلیمی، و اجرای برنامههای سازگاری مبتنی بر اکوسیستم (مانند احیای پوشش گیاهی و تغذیه مصنوعی سفرههای آب زیرزمینی) میتواند به طور معناداری به ارتقای تابآوری آبخیزهای کشور در برابر تغییر اقلیم کمک کند. این پژوهش بر لزوم بازنگری الگوی حاکمیتی و بهرهمندی از تجارب موفق بینالمللی متناسب با شرایط بومی ایران تأکید مینماید. |
| کلیدواژه ها |
| تغییر اقلیم، حکمرانی آبخیز، ، مدیریت جامع، مشارکت جوامع |
| وضعیت: پذیرفته شده |