| تحلیل روند بلندمدت جریان رودخانه در زیرحوزه بیانلو: شواهدی از کاهش معنادار جریان پایه و رواناب سالانه طی ۵۰ سال |
| کد مقاله : 1177-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
زهرا عبداللهی *1، رحیم کاظمی2، سمیرا واحدی3 1بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران 2پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 3بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران، |
| چکیده مقاله |
| حوزههای آبخیز کوهستانی غرب و شمالغرب ایران نقش حیاتی در تأمین آب کشاورزی، شرب و صنعت دارند، اما بهشدت تحت تأثیر تغییر اقلیم و فشارهای انسانی قرار گرفتهاند. زیرحوزه آبخیز بیانلو (یساول) با مساحت 24/5289 کیلومترمربع، بهعنوان یکی از زیرحوزههای کلیدی شاخه غربی قزلاوزن (از زیرحوضههای بالادست سفیدرود)، تاکنون کمتر مورد بررسی سیستماتیک قرار گرفته است. در این پژوهش با استفاده از دادههای دبی روزانه ایستگاه هیدرومتری بیانلو طی دوره ۵۰ ساله (۱۳۴۶–۱۳۹۶)، روندهای بلندمدت شاخصهای هیدرولوژیکی شامل حداقل جریانهای n-روزه سالانه (AMN)، صدکهای جریان Q75 تا Q99 و رواناب سالانه (R) با استفاده از آزمون ناپارامتری Mann–Kendall و برآوردگر شیب Sen تحلیل شد. نتایج با اطمینان آماری ۹۹ درصد یک الگوی کاهشی کلی در جریان رودخانه را نشان داد. شاخص AMN60 قویترین و معنادارترین روند کاهشی و شیب سن 028/0- متر مکعب بر ثانیه در سال را ثبت کرد که بیانگر تشدید خشکسالیهای فصلی و افت جریان پایه است. شاخصهای Q75 تا Q85 نیز کاهشهای قابلتوجهی (به ترتیب حدود 7/3، 2/2 و 7/1 متر مکعب بر ثانیه) را تجربه کردند که نشانگر کاهش ظرفیت تأمین جریان در شرایط کمآبی است. رواناب سالانه (R) نیز روند کاهشی شدید و معناداری نشان داد. بررسی دادههای اقلیمی منطقه (۱۹۸۰–۲۰۲۵) نشان داد بارش روند کاهشی ملایم اما پایدار (حدود 04/0–02/0 میلیمتر در روز در هر دهه) و دما روند افزایشی مشخص (حدود 35/0–25/0 درجه در هر دهه) داشته است. نتایج نشان میدهد روند نزولی جریان نتیجه تعامل تغییرات بلندمدت اقلیمی و فشارهای انسانی است و برنامهریزی منابع آب و سازگاری با تغییر اقلیم در منطقه ضروری است. |
| کلیدواژه ها |
| تحلیل روند، تغییر اقلیم، جریان کم، حوزه آبخیز بیانلو، شیب سن، قزلاوزن |
| وضعیت: پذیرفته شده |