| تجربه زیسته زنان روستایی در مدیریت منابع آب: رهیافتی کیفی برای افزایش تابآوری محلی(مطالعه موردی:استان خراسان رضوی) |
| کد مقاله : 1182-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
ریحانه شاقلی * استادیار،مرکزتحقیقات وآموزش کشاورزی ومنابع طبیعی خراسان رضوی،سازمان تحقیقات،آموزش وترویج کشاورزی،مشهد،ایران |
| چکیده مقاله |
| کمبود آب به عنوان یکی از ابرچالشهای عصر حاضر، به ویژه در مناطق روستایی، ابعاد پیچیدهای یافته است که فراتر از مسائل صرفاً فنی و هیدرولوژیکی، ریشه در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و جنسیتی دارد. پژوهش حاضر با هدف کاوش تجربه زیسته زنان روستایی در مدیریت منابع آب و نقش آن در افزایش تابآوری جوامع محلی در استان خراسان رضوی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بهرهگیری از روش نظریه دادهبنیاد، به بررسی ادراکات، کنشها و راهبردهای تطبیقی زنان در مواجهه با بحران کمآبی میپردازد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۲۵ نفر از زنان روستایی ساکن در پنج روستای استان خراسان رضوی (شهرستانهای مشهد، نیشابور، فریمان، چناران و سرخس) جمعآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. یافتهها نشان میدهد که زنان روستایی با وجود ایفای نقش محوری در مدیریت آب در سطح خانوار، به طور نظاممند از فرآیندهای تصمیمگیری و ساختارهای رسمی حکمرانی آب طرد میشوند. تجربه زیسته آنان شامل ابعاد چندگانهای از جمله آگاهی تجربی-هنجاری، راهبردهای نوآورانه تطبیق، تنشهای ناشی از تعارض بین هنجارهای فرهنگی و الزامات صرفهجویی، و عاملیت پنهان در شبکههای همیاری محلی است. نتایج نشان میدهد که تابآوری منابع آب نه یک مفهوم صرفاً فنی، بلکه یک سازه اجتماعی-فنی است که در آن سرمایه اجتماعی، دانش بومی و عاملیت زنان نقشآفرین هستند. پژوهش حاضر بر لزوم گذار از رویکردهای فنیمحور به سوی حکمرانی مشارکتی و جنسیتآگاهانه آب تأکید دارد و پیشنهادهایی برای توانمندسازی زنان و بازطراحی سیاستهای مدیریت منابع آب در استان خراسان رضوی ارائه میدهد. |
| کلیدواژه ها |
| تجربه زیسته، زنان روستایی، مدیریت منابع آب، تاب آوری، نظریه داده بنیاد، حکمرانی مشارکتی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |