| تحلیل موقعیت راهبردی مدیریت کلان آبخیزداری در کشور |
| کد مقاله : 1201-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
سیدجعفر سیداخلاقی *، خسرو شهبازی عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها ومراتع کشور |
| چکیده مقاله |
| آبخیزداری از رویکردهای کلیدی مدیریت پایدار منابع طبیعی است که نقشی اساسی در حفاظت از آب و خاک، کاهش فرسایش، کنترل سیلاب، تقویت پوشش گیاهی و افزایش تابآوری اکوسیستمها در برابر تغییرات اقلیمی دارد. با وجود بیش از پنج دهه فعالیت اجرایی در ایران، چالشهایی همچون افت سطح آبهای زیرزمینی، فرونشست زمین، کاهش منابع آب تجدیدپذیر، تخریب پوشش گیاهی و افزایش خسارات سیلاب، ضرورت بازنگری راهبردی این بخش را آشکار ساخته است.پژوهش حاضر با هدف تحلیل موقعیت راهبردی نظام آبخیزداری کشور از ماتریسهای ارزیابی عوامل داخلی IFE) )و خارجی (EFE) استفاده کرده است. دادهها از بررسی اسناد بالادستی، مطالعات علمی و نظرخواهی از ۲۵ خبره گردآوری و تحلیل شد. نتایج نشان داد امتیاز IFE برابر با ۲.۴۷ و امتیاز EFE برابر با ۳.۱۸ است.یافتهها نشان میدهد که اگرچه نظام آبخیزداری از ظرفیتهای ارزشمندی مانند دانش بومی، نیروی متخصص، تجربه گسترده، زیرساختهای پژوهشی و توان فنی مناسب برخوردار است، اما ضعفهایی نظیر محدودیت مالی، نارساییهای مدیریتی، ضعف هماهنگی نهادی، فقدان برنامههای سازگاری با اقلیم و بهرهگیری محدود از فناوریهای نوین، کارایی این ظرفیتها را کاهش داده است. در مقابل، فرصتهای بیرونی شامل مدیریت جامع حوزههای آبخیز، گسترش شرکتهای دانشبنیان، افزایش مشارکت محلی، حمایت اسناد بالادستی و بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر، زمینه تحول این بخش را فراهم کرده است.بر این اساس، راهبردهای توسعهای و رقابتی مبتنی بر بهرهگیری از فرصتهای محیطی برای رفع ضعفهای داخلی، تقویت حکمرانی منابع طبیعی، ارتقای مشارکت ذینفعان و توسعه فناوریهای نوین، میتواند مسیر مدیریت پایدار حوزههای آبخیز و تحقق اهداف توسعه پایدار را هموار سازد. موقعیت راهبردی نظام آبخیزداری نشان میدهد که با بهرهگیری از فرصتهای خارجی و اصلاح ساختارهای داخلی، میتوان بر چالشها فائق آمد. تحقق این امر نیازمند عزم ملی، همکاری بینبخشی و سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای دانشبنیان و فناوریهای نوین است. |
| کلیدواژه ها |
| آبخیزداری، مدیریت جامع حوزههای آبخیز، تحلیل راهبردی، SWOT |
| وضعیت: پذیرفته شده |