بررسی آلودگی آبخوان دشت اصفهان، روند تغییرات کیفیت، راهکارهای مدیریت و مدل‌های شبیه سازی آلودگی آبهای زیرزمینی

کد مقاله : 1225-SCWMSUP (R2)

نویسندگان

سعیده آزاد *1، حسین ملکی نژاد2 1دانشجو 2استاد

چکیده مقاله

آبخوان دشت اصفهان، به عنوان شریان حیاتی تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت، با تهدید جدی آلودگی ناشی از فعالیت‌های گسترده انسانی مواجه است. این پژوهش با هدف ارزیابی جامع کیفیت آب زیرزمینی، شناسایی دقیق منابع آلودگی، تعیین مناطق پراقدام‌پذیر و ارائه راهکارهای مدیریتی پایدار انجام شده است. برای دستیابی به این اهداف، از روش‌های نوین ارزیابی آسیب‌پذیری شامل DRASTIC، AVI و GODS و همچنین مدل‌سازی پیشرفته با بهره‌گیری از ترکیب شبکه‌های عصبی مصنوعی (ANN) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در کنار مدل‌های هیدرودینامیکی MODFLOW و انتقال آلاینده MT3DMS استفاده گردید. غلظت آلاینده‌هایی نظیر نیترات، هدایت الکتریکی (EC) و کل جامدات محلول (TDS) در نواحی شمالی و غربی دشت، از حدود مجاز استاندارد فراتر رفته است. این آلودگی عمدتاً ناشی از نفوذ کودهای شیمیایی، تخلیه فاضلاب‌های شهری و صنعتی و فلزات سنگین است. مدل‌های آسیب‌پذیری، مناطق وسیعی در مرکز و جنوب دشت را با خطر بالا شناسایی کردند که با کانون‌های آلودگی همپوشانی داشتند. شبیه‌سازی‌ها روند افزایشی نیترات را در ۱۰ سال آینده پیش‌بینی کرده و هشدار می‌دهند که افت سطح ایستابی ناشی از برداشت بی‌رویه، با کاهش حجم مخزن آبخوان، غلظت آلاینده‌ها را تشدید و ریسک فرونشست زمین را افزایش می‌دهد. راهکارهای مدیریتی جامعی پیشنهاد می‌شود که شامل اجرای سیستم‌های پایش هوشمند، بهینه‌سازی الگوی کشت و مصرف هدفمند کود، الزام صنایع به پیش‌تصفیه کامل پساب‌ها و اجرای برنامه‌های احیاء آبخوان است. این پژوهش بر ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب و همکاری میان‌بخشی بین دولت، کشاورزان و صنایع برای حفظ پایداری و سلامت آبخوان دشت اصفهان تأکید ویژه‌ای دارد.

کلیدواژه ها

آلودگی آب زیرزمینی، دشت اصفهان، نیترات، ارزیابی آسیب‌پذیری، مدل DRASTIC، شبکه‌های عصبی مصنوعی، MODFLOW، مدیریت منابع آب.

وضعیت: پذیرفته شده