| ارزیابی تغییرات و روند خشکسالی در دشت پیشکوه استان یزد بر پایه شاخص SPEI |
| کد مقاله : 1238-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
بیتا مروج الاحکامی *1، محمد اکرامی2، میلاد نوری3، علیبمان میرجلیلی4، فاطمه کیخایی5 1سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی 2مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد-بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری 3بخش آبیاری و فیزیک خاک، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی 4بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران 5بخش آبیاری و فیزیک خاک، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران |
| چکیده مقاله |
| به منظور بررسی روند خشکسالی در دشت پیشکوه استان یزد، شاخص SPEI در مقیاسهای زمانی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت با استفاده از دادههای هواشناسی استخراجشده از سامانه WaPOR طی دوره 2009 تا 2024 مورد تحلیل قرار گرفت. بر اساس نتایج این مطالعه، شاخص SPEI3در محدوده 74/1- تا 05/2 متغیر بود. این شاخص نوسانات زیادی در ماههای سوم و چهارم میلادی نشان داد که بیانگر واکنش دشت به تغییرات اقلیمی (بارش و دما) در مقیاس فصلی و عدم پایداری شرایط در مقیاس کوتاهمدت است. شاخص SPEI6 و شاخص SPEI9 به ترتیب در محدوده 61/1- تا 7/1 و 51/1- تا 75/1 متغیر بودند. همچنین شاخص SPEI12 در محدوده 57/1- تا 56/1 متغیر بوده است. بررسی روند زمانی بیانگر آن است که دشت پیشکوه در طی سالهای 2009 تا حدود 2016 عمدتاً با غلبه شرایط خشکسالی همراه بوده، در حالی که بعد از سال 2019، منطقه وارد فاز غالب ترسالی نسبی با پایداری بیشتر شده است. بیشترین فراوانی مربوط به وضعیت نرمال با حدود 54 تا 60 درصد است که بیانگر غالب بودن شرایط متعادل رطوبتی در دوره مطالعه میباشد. خشکسالی متوسط در رتبه دوم قرار دارد و با افزایش مقیاس زمانی از SPEI3 به SPEI12 اندکی افزایش یافته و پایداری بیشتری را نشان داد. خشکسالی شدید در همه مقیاسها با فراوانی کم و محدود بوده و با افزایش مقیاس زمانی کاهش محسوسی داشت. در مقابل، ترسالی متوسط در شاخصهای SPEI9 و SPEI12 افزایش یافته و بیانگر بهبود نسبی شرایط رطوبتی است. همچنین ترسالی شدید در مقیاسهای کوتاهمدت خصوصاً SPEI6 بیشتر مشاهده شده و با افزایش مقیاس زمانی کاهش یافت. به طور کلی، نتایج مطالعه نشان میدهد که دشت پیشکوه دارای رفتار هیدرواقلیمی ناپایدار با بروز خشکسالی و ترسالی متناوب است و ارزیابی خشکسالی در مقیاسهای متفاوت زمانی برای درک صحیح وضعیت منابع آب منطقه ضروری میباشد. |
| کلیدواژه ها |
| بحران آب، کشاورزی، SPEI، ترسالی |
| وضعیت: پذیرفته شده |