مرور تحلیلی اثر پخش سیلاب بر تولید علوفه و تاج‌پوشش گیاهی مراتع ایران

کد مقاله : 1271-SCWMSUP (R1)

نویسندگان

سوسن براتی قهفرخی * هیات علمی

چکیده مقاله

پخش سیلاب یکی از مهم‌ترین روش‌های آبخوانداری در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است که علاوه بر تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها، می‌تواند موجب بهبود شرایط اکولوژیکی عرصه‌های مرتعی شود. طی چهار دهه گذشته، مطالعات متعددی در ایستگاه‌های مختلف پخش سیلاب کشور به بررسی اثر این عملیات بر شاخص‌های پوشش گیاهی و تولید مرتع پرداخته‌اند، اما تاکنون جمع‌بندی کمّی و مقایسه‌ای از نتایج این مطالعات در مقیاس ملی ارائه نشده است. هدف این پژوهش، مرور تحلیلی و تجمیع نتایج مطالعات انجام‌شده به‌منظور ارزیابی کمّی اثر پخش سیلاب بر تولید علوفه و درصد تاج‌پوشش گیاهی مراتع ایران است. بدین منظور، نتایج مطالعات انجام‌شده در ایستگاه‌های پخش سیلاب شامل آبخوان کاشمر، دشت زنجان، گناباد، تسوج، گربایگان فارس، چنداب ورامین، سرچاهان هرمزگان، میهم قروه، تنگستان بوشهر، خراشاد بیرجند، معصومیه قم، جاجرم، موگردی بافق، برآباد سبزوار، کوه خواجه سیستان، آب‌باریک بم و ایستگاه آبخوانداری کوثر گردآوری، استخراج، یکسان‌سازی و تحلیل شد. نتایج نشان داد اجرای پخش سیلاب در اغلب ایستگاه‌های مورد بررسی موجب افزایش معنی‌دار تولید علوفه و بهبود تاج‌پوشش گیاهی شده است. دامنه افزایش تولید علوفه در مطالعات دارای داده‌های کمّی بین 2 تا 1160 کیلوگرم در هکتار و دامنه افزایش تاج‌پوشش بین 2 تا 38 واحد درصد متغیر بود. در بیشتر مطالعات، افزایش تولید علوفه بیش از 100 کیلوگرم در هکتار گزارش شد و همزمان افزایش پوشش گیاهی نیز مشاهده گردید. اختلاف بین ایستگاه‌ها عمدتاً ناشی از تفاوت شرایط اقلیمی، ویژگی‌های خاک، دفعات سیل‌گیری و نحوه مدیریت چرا بود. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پخش سیلاب، در صورت طراحی، بهره‌برداری و مدیریت مناسب، یکی از مؤثرترین روش‌های احیای مراتع و افزایش بهره‌وری زیستی در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران محسوب می‌شود.

کلیدواژه ها

پخش سیلاب، آبخوانداری، تولید علوفه، تاج‌پوشش گیاهی

وضعیت: پذیرفته شده