| ارزیابی و مقایسه شاخصهای خشکسالی هواشناسی در استان کرمانشاه |
| کد مقاله : 1274-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
مهشید کریمی *1، نوید دهقانی2، مسعود گودرزی3، مهران زند4 1پژوهشگر، دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران 2استادیار، دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، گروه مدیریت حوزههای آبخیز پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 3دانشیار، دکتری کلیماتولوژی، گروه خشکسالی و تغییراقلیم پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 44- دانشیار، دکتری جغرافیای طبیعی، گروه خشکسالی و تغییراقلیم پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران |
| چکیده مقاله |
| خشکسالی یکی از مهمترین مخاطرات اقلیمی در استان کرمانشاه است که به دلیل تنوع پهنههای اقلیمی، شدت و الگوی بروز آن در مناطق مختلف تفاوت قابلتوجهی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی و مقایسه عملکرد سه شاخص خشکسالی هواشناسی شامل شاخص ناهنجاری بارش(RAI)، شاخص بارش استاندارد (SPI) و شاخص معیار بارش سالانه (SIAP) در سه منطقه اقلیمی گرمسیر، سردسیر و معتدل استان کرمانشاه انجام شد. دادههای بارش سه ایستگاه سینوپتیک طی دوره آماری ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ پس از کنترل کیفیت، همگنسازی و آزمونهای آماری، مبنای تحلیل قرار گرفتند. شاخص SPI بهعنوان شاخص مرجع در بازههای زمانی مختلف محاسبه و با دو شاخص RAI و SIAP از طریق ضریب همبستگی پیرسون مقایسه شد. نتایج نشان داد که اگرچه سال 1387 در اکثر شاخصها بهعنوان یک دوره بحرانی و خشکسالی شناسایی شد، اما شدت و تداوم این پدیده در مناطق اقلیمی مختلف، تفاوتهای معناداری را نشان داد. در منطقه گرمسیر، شاخص RAI با بیشترین شباهت رفتاری به شاخص SPI، همبستگی r=0.87 را نشان داد. در منطقه سردسیر، شاخص SIAP با بالاترین میزان همخوانی (r=0.84) نسبت به RAI برتری یافت. در منطقه معتدل نیز شاخص های RAI و SIAP همبستگی بالایی با شاخص مرجع داشتند. یافتهها بیانگر آن است که انتخاب شاخص مناسب خشکسالی مستقیماً به ویژگیهای اقلیمی منطقه بستگی دارد؛ بهطوری که استفاده از شاخص SIAP برای پهنه سردسیر و RAI برای پهنه گرمسیر، دقت پایش را در مقایسه با شاخص SPI افزایش میدهد. بنابراین برخلاف مطالعات پیشین که پایش خشکسالی براساس یک شاخص واحد برای کل استان صورت گرفته است، این مطالعه با گذر از رویکردهای کلی، رویکردی منطقهمحور را جهت پایش خشکسالی معرفی میکند و میتواند بهعنوان یک تجربه موفق به مدیران استانی کمک کند تا با مدیریت صحیح منابع آب، ضریب تابآوری بهرهبرداران را در اقلیمهای متنوع استان کرمانشاه ارتقاء دهند. |
| کلیدواژه ها |
| خشکسالی هواشناسی، شاخص SPI، شاخص RAI، شاخص SIAP، ضریب همبستگی پیرسون |
| وضعیت: پذیرفته شده |