| طراحی چارچوب مفهومی حکمرانی و اکوسیستم مدیریت یکپارچه سیلاب و آبخیزداری؛ درسآموختههایی از استرالیا و انگلستان |
| کد مقاله : 1276-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
روح انگیز اختری *1، مهرناز بنی عمام2، سید احمد حسینی3 1عضو هیات علمی پژوهشی گروه پژوهشی مهندسی رودخانه و سواحل پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری 2پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری 3دانشیار پژ<هشکده حفاظت خاک و آبخیزداری سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی |
| چکیده مقاله |
| اافزایش فراوانی و شدت سیلابها در دهههای اخیر، در اثر تغییر اقلیم، رشد شهرنشینی، تغییر کاربری اراضی و افزایش فشار بر منابع طبیعی، چالشهای جدیدی را در مدیریت منابع آب و کاهش خطرپذیری سیلاب ایجاد کرده است. تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد که مدیریت مؤثر سیلاب تنها با اتکا به اقدامات سازهای امکانپذیر نبوده و مستلزم استقرار نظام حکمرانی یکپارچه، بهرهگیری از رویکردهای اکوسیستمی، تقویت ارتباط میان دانش و سیاست، مشارکت ذینفعان و ایجاد سازوکارهای یادگیری و بهبود مستمر است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوب مفهومی حکمرانی و اکوسیستم مدیریت یکپارچه سیلاب و آبخیزداری و استخراج درسآموختههای حاصل از تجربه استرالیا و انگلستان انجام شد. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. دادههای مورد نیاز از طریق مرور نظاممند منابع علمی، تحلیل اسناد و راهبردهای ملی و بینالمللی، بررسی قوانین، دستورالعملهای فنی و ساختارهای نهادی مدیریت سیلاب در استرالیا و انگلستان گردآوری شد. سپس با استفاده از تحلیل تطبیقی، مؤلفههای مشترک نظامهای موفق مدیریت سیلاب استخراج و در قالب یک چارچوب مفهومی سازماندهی گردید. چارچوب پیشنهادی شامل شش مؤلفه اصلی، یعنی عوامل محرک، سامانه طبیعی حوضه آبخیز، نظام حکمرانی و سیاستگذاری، نظام تولید و انتقال دانش، سامانه مهندسی و فناوری، و چرخه پایش، یادگیری و بهبود مستمر است که در تعامل با یکدیگر، تابآوری نظام مدیریت سیلاب را ارتقا میدهند. یافتههای پژوهش نشان داد که موفقیت نظامهای مدیریت سیلاب در استرالیا و انگلستان بیش از آنکه به توسعه زیرساختهای مهندسی وابسته باشد، حاصل یکپارچگی ساختارهای حکمرانی، پیوند مؤثر میان نهادهای علمی و اجرایی، مدیریت مبتنی بر ریسک، بهرهگیری همزمان از راهکارهای سازهای و مبتنی بر طبیعت، و استقرار چرخههای نظاممند پایش و یادگیری است. چارچوب مفهومی ارائهشده میتواند بهعنوان ابزاری برای تحلیل و ارزیابی نظامهای مدیریت سیلاب، شناسایی شکافهای نهادی و دانشی، و تدوین راهبردهای ارتقای حکمرانی مدیریت یکپارچه سیلاب و آبخیزداری مورد استفاده قرار گیرد. |
| کلیدواژه ها |
| مدیریت سیلاب، آبخیزداری، حکمرانی سیلاب، اکوسیستم دانش، مدیریت ریسک، تحلیل تطبیقی، درسآموختهها. |
| وضعیت: پذیرفته شده |