| مروری بر مدل InVEST-SDR بهعنوان ابزاری مناسب برای ارزیابی حفاظت خاک |
| کد مقاله : 1279-SCWMSUP (R1) |
| نویسندگان |
|
فاطمه محمدیاری *1، خدایار عبدالهی2، زهرا ابراهیم زاده3 1گروه مهندسی محیط زیست دانشکده منابع طببیعی و علوم زمین دانشگاه شهرکرد 2دانشیار- گروه مهندسی طبیعت، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. 3پژوهشگر پسادکتری- گروه مهندسی محیطزیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران |
| چکیده مقاله |
| حفاظت از خاک یکی از ارکان توسعه پایدار، مدیریت منابع آب و برنامهریزی محیطزیستی است که با افزایش نفوذپذیری، کاهش رواناب، تغذیه آبهای زیرزمینی و کنترل سیلاب، در پایداری حوزههای آبخیز مؤثر است . همچنین، خاک و پوشش گیاهی با کاهش انتقال رسوب، یکی از مهمترین خدمات اکوسیستمی را ارائه میکنند و حفاظت از آنها در آمایش سرزمین اهمیت ویژهای دارد. با وجود این اهمیت، فرسایش خاک یکی از مهمترین عوامل تخریب سرزمین در جهان است. این پدیده تحت تأثیر عوامل طبیعی مانند بارندگی، رواناب، شیب، ویژگیهای خاک، کاهش پوشش گیاهی و نیز فعالیتهای انسانی مانند تغییر کاربری اراضی، چرای مفرط، تخریب جنگلها و کشاورزی غیراصولی تشدید میشود. به دلیل گستردگی و پیچیدگی فرسایش خاک، استفاده از مدلهای شبیهسازی برای ارزیابی، پیشبینی و مدیریت این پدیده ضروری است. اندازهگیری مستقیم فرسایش در مقیاسهای وسیع، پرهزینه و زمانبر است؛ در حالیکه مدلها امکان برآورد مکانی و زمانی فرسایش را با استفاده از دادههای اقلیمی، توپوگرافی، خاک، پوشش گیاهی و کاربری اراضی فراهم میکنند. مدل Sediment Delivery Ratio (SDR) از ماژولهای نرمافزار InVEST یکی از ابزارهای پرکاربرد ارزیابی خدمت اکوسیستمی حفاظت خاک است. این مدل میتواند مناطق بحرانی تولید رسوب را شناسایی کرده و اثر سناریوهای مدیریتی بر کاهش انتقال رسوب و افزایش خدمت اکوسیستمی نگهداشت خاک را ارزیابی کند. این مدل به دلیل قابلیت تلفیق با GIS و سنجش از دور، نیاز دادهای نسبتاً کم، امکان تحلیل سناریوها و ارائه همزمان شاخصهای فرسایش و خدمات اکوسیستمی، ابزاری مناسب برای ارزیابی حفاظت خاک و برنامهریزی مدیریت پایدار منابع طبیعی محسوب میشود. در این راستا، با توجه به اهمیت نگهداشت خاک، در این پژوهش با رویکردی مروری به تبیین مدل InVEST-SDR پرداخته شده است. |
| کلیدواژه ها |
| فرسایش خاک، InVEST-SDR، نگهداشت رسوب، خدمات اکوسیستمی، مدیریت حوضه آبخیز |
| وضعیت: پذیرفته شده |