مقایسه تأثیر اقلیم بر نقش عوامل تکتونیکی و لرزه‌ای در کنترل رسوب‌دهی حوضه‌ها

کد مقاله : 1286-SCWMSUP

نویسندگان

ضیاءالدین شعاعی *1، علیرضا ستوده2، صمد شادفر3، محمود عرب خدری4، حمیدرضا پیروان5، علی اکبر نوروزی5، محمودرضا طباطبایی5، Jean Poesen6، Matthias Vanmaercke6 1عضو هیات علمی 2دانشجو 3هیات علمی آبخیزداری 4پژوهشکده آبخیزداری 5پژوهشکده ابخیزداری 6استاد دانشگاه

چکیده مقاله

در طول دهه‌های گذشته، تحقیقات گسترده‌ای بر روی مدل‌های ارزیابی فرسایش در مقیاس حوضه انجام شده است. یک چالش مداوم در این زمینه، اختلاف قابل توجه بین میزان رسوب برآورد شده توسط مدل‌ها (SY) بر حسب t.km-2.y-1 و مقادیر مشاهده شده در ایستگاه‌های هیدرومتری است. در حالی که در اغلب مدل ها عوامل مختلفی در محاسبه رسوب در نظر گرفته می‌شود ولی تقریبا در هیچ مدلی نقش فعالیت تکتونیکی در کنترل SY در نظر گرفته نشده است. علیرغم وجود چند تحقیق که تأثیر قابل توجه فعالیت تکتونیکی در کنترل SY را نشان میدهد، ملی تا کنون هیچ مطالعه‌ای وجود ندارد که به طور سیستماتیک چگونگی این تاثیر را بررسی کرده باشد. هدف این مطالعه بررسی تأثیر شاخص‌های تکتونیکی بر میزان رسوب در رژیم‌های اقلیمی متفاوت در کشور می‌باشد. بدین منظور اطلاعات مربوط به تغییرات رسوب حوضه تحت تاثیرپارامترهای تکتونیکی در اقالیم مختلف در 74 زیرحوضه رده پنج مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. حوضه‌های منتخب بین دو منطقه آب و هوایی سرد-مرطوب و گرم-خشک توزیع شده است. با استفاده از تحلیل رگرسیون میزان رسوب اندازه‌گیری شده و شاخص‌های تکتونیکی تجزیه و تحلیل گردید که رابطه خطی مثبت و معنی‌داری را نشان داد. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاخص‌های تکتونیکی ۴۴.۱۱٪ تا ۶۷.۴۸٪ از تغییرات تولید رسوب در آب و هوای سرد و مرطوب را تشکیل می‌دهند، در حالی که این میزان در آب و هوای گرم و خشک ۱۵.۲۳٪ تا ۳۳.۵۴٪ است. علاوه بر این، تأثیر کلی آب و هوا بر تولید رسوب در مناطق سرد و مرطوب تا ۵۵٪ و در مناطق گرم و خشک تا ۲۵٪ می‌رسد که نشان‌دهنده کنترل قوی‌تر در شرایط مرطوب است.

کلیدواژه ها

فرسایش-رسوب، شرایط اقلیمی، مدل‌های رگرسیون، تولید رسوب، شاخص‌های تکتونیکی

وضعیت: پذیرفته شده